ایزونیازید (Isonicotinic acid hydrazide, INH)

فارماکوکینتیک- ایزونیازید بسرعت و بطور کامل از دستگاه گوارشی جذب می شود. غذا مقدار و سرعت جذب آن را کاهش می دهد. پس از جذب به تمام بافت ها و مایعات بدن از جمله CSF، مایع جنب و آسیت، پوست، خلط، بزاق، ریه ها و ماهیچه ها منتشر می گردد. از جفت نیز گذشته و در شیر نیز وارد می شود.

ایزونیازید توسط کبد استیله می شود و متابولیت استیله آن پس از متابولیزه شدن توسط آنزیم های سیتوکروم P450 کبدی به واسطه فعالی تبدیل می شود که بر روی کبد اثر سمی دارد. سرعت استیلاسیون در افراد مختلف متفاوت است و بصورت ژنتیکی تعیین می شود. در آهسته استیله کننده ها احتمال بروز آسیب کبدی منتفی است.

حدود 75-90% دارو عمدتا بصورت متابولیت از کلیه دفع می شود. مقدار کمی از دارو نیز از طریق مدفوع و مقداری نیز بصورت آزاد یا کونژوگه از کلیه دفع می گردد. نیمه عمر این دارو در سریع استیله کننده ها 5/0-6/1 ساعت و در آهسته استیله کننده ها 2-5 ساعت است.

موارد مصرف- ایزونیازید به همراه دیگر داروهای ضد سل در درمان انواع عفونت های سلی (از جمله سل ریوی و مننژیت سلی) و به تنهایی در پیشگیری از همه انواع سل مصرف می شود. این دارو باکتریسید است.

دوز معمول روزانه این دارو در بزرگسالان 300 میلی گرم در روز است.

عوارض جانبی-  نوروپاتی محیطی شایعترین عارضه ای است که با کرختی، گزگز و سوزش یا درد دست و پا همراه بوده و وابسته به دوز می باشد. شیوع آن در دوز معمول درمانی 2% است که با تجویز پیشگیری کننده ویتامین B6 مهار می شود. بندرت ممکن است نوریت چشمی نیز ایجاد شود.

سمیت کبدی ممکن است شدید بوده و با علائم زرد شدن چشم و پوست و تیره شدن ادرار مشخص می شود. علائم دیگر شامل تهوع، ضعف و بیحالی است.

تهوع، دل آشوبه و اسهال بدلیل تحریک گوارشی و واکنش های حساسیت مفرط پوستی نیز ممکن است بروز کند.

تداخلات دارویی

1-    ایزونیازید در مصرف توام با کاربامازپین یا فنی توئین با مهار متابولیسم این دو دارو باعث افزایش غلظت پلاسمایی و سمیت آنها می شود. همچنین کاربامازپین با القاء آنزیم های کبدی ممکن است استیلاسیون ایزونیازید و نتیجتا احتمال سمیت کبدی آن را افزایش دهد.

2-      آنتی اسیدهای حاوی آلومینیم ممکن است جذب خوراکی ایزونیازید را کاهش دهند. بهتر است آنتی اسیدها حداقل یکساعت پس از ایزونیازید مصرف شوند.

3-    مصرف توام ایزونیازید با ریفامپین ممکن است خطر سمیت کبدی را افزایش دهد. این بیماران در سه ماه اول مصرف توام این دو دارو از نظر بروز علائم سمیت کبدی ارزیابی شوند.

4-      داروهای دیگر دارای سمیت کبدی ممکن است احتمال بروز سمیت کبدی ایزونیازید را افزایش دهند.

موارد احتیاط

1-    هپاتیت شدید و گاه کشنده با ایزونیازید بروز کرده است. خطر بروز هپاتیت وابسته به سن است. در سنین زیر 20 سال خطری وجود ندارد و در سنین 50-64 سال بیشترین خطر (23 در هزار) وجود دارد. افزایش غلظت آنزیم های کبدی در 10-20% بیماران ممکن است بروز کند اما این به معنای بروز سمیت نیست و با ادامه درمان ممکن است به حال عادی بازگردد. این عارضه در مصرف کنندگان روزانه الکل و مبتلایان به بیماری مزمن کبدی ممکن است تا 6/2% بیماران افزایش یابد.

2-    در بیماران مستعد به نوروپاتی محیطی شامل بیماران با سن بیش از 65 سال، بیماران حامله، بیماران دیابتی، مبتلایان به نارسایی مزمن کلیوی، مبتلایان به سوء تغذیه و مصرف کنندگان داروهای ضد تشنج همراه با مصرف ایزونیازید، تجویز پیشگیری کننده 10-25 میلی گرم ویتامین B6 در روز توصیه می شود.

3-    در صورت بروز علائم سمیت کبدی یا واکنش حساسیت مفرط دارو را قطع نموده و پس از رفع علائم سمیت یا حساسیت مجددا با دوز پایین دارو را تجویز نمایید و بتدریج آن را تا مقدار درمانی افزایش دهید.

4-    ایزونیازید بهتر است با معده خالی (یک ساعت قبل یا دو ساعت بعد از غذا) مصرف شود تا اختلالی در جذب آن پیش نیاید. در صورت بروز تحریکات گوارشی قابل توجه می توان آن را همراه غذا مصرف کرد ولی آنتی اسیدهای حاوی آلومینیم باید با یک ساعت فاصله از آن مصرف شوند.

مصرف در بارداری- ایزونیازید از جفت عبور می کند و غلظتی معادل یا بیش از غلظت پلاسمایی مادر در گردش خون جنین ایجاد می کند. اما در مصرف انسانی بروز مشکلاتی گزارش نشده است. این دارو در گروه C قرار دارد.

ریفامپین Rifampin (Rifadin)

فارماکوکینتیک- ریفامپین از راه خوراکی تقریبا بطور کامل جذب می شود. غذا با جذب این دارو تداخل کرده و آن را کاهش می دهد. پس از جذب بخوبی به اغلب بافت ها و مایعات بدن از جمله مایع مغزی نخاعی منتشر می شود. انتشار آن به مایع مغزی نخاعی در حضور التهاب مننژها افزایش می یابد. از جفت نیز می گذرد و به مایع داخل چشمی نیز نفوذ می کند. با توجه به حلالیت در چربی بالای آن، ریفامپین در داخل سلول نیز همانند خارج سلول غلظت درمانی ایجاد کرده و باکتری های داخل سلولی از جمله گونه های میکوباکتری را می کشد.

ریفامپین در کبد داستیله می شود و این متابولیت نیز اثر ضد سل دارد. این دارو به متابولیت های غیر فعال نیز تبدیل می شود و متابولیسم خودش را القاء می کند. ریفامپین سیکل روده ای کبدی دارد و حدود 60% آن از مدفوع دفع می شود. 6-15% بصورت داروی آزاد و 15% بصورت متابولیت از کلیه دفع می شود. نیمه عمر آن حدود 3 ساعت است.

موارد مصرف

1-      به همراه دیگر داروهای ضد سل در درمان تمام اشکال سل از جمله مننژیت سلی مصرف می شود.

2-    ریفامپین به منظور پیشگیری از انتقال عفونت مننگوکوکی به افراد در تماس نزدیک با بیماران یا مشکوکین به داشتن عفونت با نیسریا مننژیتیدی مانند اعضای خانواده بیمار و کودکان مهد کودک ها جهت پاک کردن حلق و بینی آنها از مننگوکوک تجویز می شود.

3-    ریفامپین باکتریسید با طیف گسترده تری است و بر علیه عفونت های ناشی از استافیلوکوک طلایی و اپیدرمیس، لژیونلا، هموفیلوس آنفولانزا و بروسلا نیز موثر است ولی به منظور جلوگیری از بروز مقاومت باکتریایی مصرف آن عمدتا منحصر به عفونت های باکتریایی است.

4-      این دارو در درمان جذام نیز به همراه داروهای دیگر تجویز می شود.

دوز معمول این دارو در درمان سل 600 میلی گرم یک بار در روز تا انتهای دوره درمانی و در پیشگیری از عفونت مننگوکوکی 600 میلی گرم یک بار در روز بمدت 4 روز است. در درمان جذام 600 میلی گرم ماهی یک بار داده می شود.

 

عوارض جانبی- عوارض شایع ریفامپین اختلالات گوارشی بصورت تهوع، استفراغ، اسهال و دل پیچه است.

سندروم شبه آنفولانزا شامل لرز، اشکال در تنفس، تب، سردرد و درد استخوان ها و عضلات در دوز بالا؛ حساسیت مفرط پوستی بصورت خارش، قرمزی و بثورات پوستی؛ و درد دهان و گلو بدلیل رشد قارچ شیوع کمتری دارند.

عوارضی مانند دیسکرازی خونی، هپاتیت و نفریت بین بافتی بندرت ممکن است بروز کنند.

تداخلات دارویی

1-    ریفامپین القاء کننده آنزیم کبدی CYP3A4 می باشد و در مصرف توام با بسیاری از داروهایی که سوبسترای این آنزیم هستند باعث کاهش غلظت و اثرات درمانی آنها می شود و ممکن است تنظیم دوز لازم گردد. مهمترین این داروها ضد انعقادهای خوراکی، باربیتورات ها، بتابلوکرها (پروپرانولول و متوپرولول)، کنتراسپتیوهای خوراکی حاوی استروژن، داروهای ضد قارچ آزول (کتوکونازول، فلوکونازول و ایتراکونازول)، کلرامفنیکل، سیکلوسپورین، کورتیکواستروئیدها، دیسوپیرامید، مگزیلتین، فنی توئین، کینیدین، سولفونیل اوره ها، تئوفیلین، دیگوکسین، متادون و وراپامیل می باشند.

2-    ریفامپین در مصرف توام با داروهای هپاتوتوکسیک دیگر از جمله ایزونیازید ممکن است خطر بروز سمیت کبدی را بخصوص در بیماران مبتلا به عیب کار کبدی یا سریع استیله کننده ها افزایش دهد. در مصرف توام با ایزونیازید کنترل کار کبد در سه ماهه اول مصرف لازم است.

توصیه ها و موارد احتیاط

1-      ریفامپین باعث تغییر رنگ مایعات بدن از جمله ادرار، مدفوع، بزاق، اشک و خلط به قرمز می شود. لازم است بیمار از این موضوع و بی اهمیتی آن مطلع گردد.

2-    جذب ریفامپین با غذا کاهش می یابد و بهتر است این دارو با شکم خالی مصرف شود اما در صورت بروز تحریکات قابل توجه گوارشی باید همراه غذا مصرف شود.

3-    از آنجا که ظهور سویه های مقاوم میکوباکتریوم توبرکلوز با مصرف نامرتب داروی ضد سل ارتباط مستقیمی دارد و می تواند مشکلات جدی در درمان این بیماران ایجاد نماید، لازم است بیمار از اهمیت مصرف مرتب و بموقع این دارو آگاه شود زیرا ریفامپین یکی از سالم ترین و موثرترین داروهای ضد سل می باشد.

مصرف در بارداری- ریفامپین از جفت می گذرد و در خرگوش با دوزهای تا 20 برابر مقدار مصرف انسانی و در جوندگان با دوزهای بالا (mg/kg 150-250) سمیت جنینی داشته است. این دارو موقعی که در چند هفته آخر بارداری تجویز شده است، بندرت باعث خونریزی در مادر و جنین شده است. در گروه C قرار دارد.

اتامبوتول (Ethambutol (ETB

فارماکوکینتیک- حدود 70-80% اتامبوتول از راه خوراکی جذب می شود و غذا جذب آن را تحت تاثیر قرار نمی دهد. در مایعات بدن بجز مایع مغزی نخاعی منتشر می شود و در این مایع نیز در حضور التهاب مننژها ممکن است به غلظتی معادل 10 تا 50 در صد غلظت پلاسماییش برسد. حدود 15% این دارو متابولیزه شده و بقیه از راه ادرار (50% دست نخورده) و مدفوع (20-25%) دفع می شود.نیمه عمر آن 3-4 ساعت است.

موارد مصرف

1-      همراه با دیگر داروهای ضد سل در درمان تمام اشکال سل از جمله مننژیت سلی مصرف می شود.

2-    اتامبوتول در درمان عفونت های آتیپیک میکوباکتریایی نیز مصرف می شود و هیچگونه مقاومت متقاطعی با داروهای ضد باکتری دیگر نشان نداده است. این دارو باکتریواستاتیک است.

مقدار مصرف معمول این دارو mg/kg 25-15 یک بار در روز می باشد.

عوارض جانبی- اتامبوتول باعث افزایش اسید اوریک پلاسما شده و ممکن است حملات نقرس را ایجاد یا تشدید کند. درد، تورم، سفتی و قرمزی مفاصل علائم این عارضه است. تحریکات گوارشی بصورت کاهش اشتها، تهوع، استفراغ و درد شکمی؛ و اغتشاش شعور نیز ممکن است بروز کند.

عوارض نادر این دارو شامل علائم حساسیت مفرط (دانه های پوستی، تب و درد مفاصل)، نوریت محیطی (گزگز، کرختی و ضعف دست ها یا پاها) و نوریت چشمی  (تاری دید، درد چشم و کور رنگی نسبت به رنگ های قرمز و سبز- غالبا با دوز mg/kg 25 و بعد از دو ماه درمان ایجاد شده و در اغلب موارد این عارضه بعد از چند هفته تا چند ماه قابل برگشت است).

تداخلات دارویی و توصیه ها

1-      املاح آلومینیم ممکن است باعث کاهش یا تاخیر در جذب اتامبوتول شوند. لازم است بین مصرف آنها چند ساعت فاصله باشد.

2-      در صورت بروز تحریکات گوارشی دارو باید همراه با غذا مصرف شود.

3-      از آنجا که مصرف دوز روزانه اتامبوتول بصورت منقسم ممکن است غلظت های سرمی درمانی ایجاد نکند، لازم است دوز روزانه آن بصورت یکجا تجویز شود.

مصرف در بارداری- اتامبوتول از جفت می گذرد و در گردش خون جنین غلظتی معادل 30% غلظت پلاسمایی مادر ایجاد می کند. اما در مصرف انسانی مشکلی ایجاد نشده است. در مطالعات حیوانی با دوزهای بالا مشکلاتی با شیوع کم بروز کرده است. در گروه B قرار دارد.

پیرازینامید Pyrazinamide

فارماکوکینتیک- پیرازینامید سریع و تقریبا کامل از دستگاه گوارشی جذب می شود و وسیعا در بافت ها و مایعات بدن از جمله کبد، ریه ها و صفرا منتشر می شود. انتشار این دارو به CSF عالی است و غلظت آن در این مایع تقریبا معادل غلظت پلاسمایی است. این دارو در کبد به متابولیت اصلی و فعالش اسید پیرازینوئیک هیدرولیز می شود. نیمه عمر پیرازینامید 9-10 ساعت و اسید پیرازینوئیک 12 ساعت بوده و 70% یک دوز در عرض 24 ساعت از کلیه دفع می شود. حدود 3% این دارو بصورت دست نخورده، 33% بصورت اسید پیرازینوئیک اسید و 36% بصورت متابولیت های غیر فعال در عرض 72 ساعت از کلیه دفع می شود.

 

موارد مصرف- پیرازینامید به همراه داروهای دیگر در درمان سل مصرف می شود. این دارو فقط بر علیه میکوباکتری ها فعال است. مقدار مصرف معمول پیرازینامید mg/kg 30-15 یک بار در روز یا mg/kg 70-50 دو یا سه بار در هفته می باشد.

عوارض جانبی- عارضه شایع پیرازینامید درد مفاصل بزرگ است که ممکن است به هیپراوریسمی مربوط باشد. این عارضه معمولا خفیف بوده و خود محدود کننده است. عوارض نادر آن آرتریت نقرسی، سمیت کبدی، خارش و دانه های پوستی است.

موارد احتیاط و مصرف در بارداری

1-    پیرازینامید دفع ادراری اوراتها را مهار می کند و منجر به هیپراوریسمی می شود که معمولا بدون علامت است. در صورت بروز هیپراوریسمی همراه با آرتریت نقرسی مصرف این دارو باید قطع شده و نباید دوباره برقرار شود.

2-    عارضه مهم پیرازینامید سمیت کبدی است که عمدتا با مصرف دوز بالا و طولانی ایجاد می شود. در صورتی که آسیب سلول های کبدی ایجاد شود، باید مصرف دارو قطع شده و نباید دوباره برقرار شود.

3-      از نظر مصرف در بارداری در انسان مطالعه نشده است و خطر آن معلوم نیست. در گروه C  قرار دارد.

داپسون (Dapsone (DDS

فارماکوکینتیک- داپسون بطور سریع و تقریبا کامل از دستگاه گوارشی جذب شده و اوج غلظت پلاسمایی در عرض 4-8 ساعت ایجاد می کند. داپسون در کبد متابولیزه می شود و متابولیت اصلی آن منواستیل داپسون تقریبا 100% به پروتئین های پلاسما متصل می شود. این دارو متحمل سیر روده ای-کبدی می شود و به همین دلیل تا سه هفته بعد از قطع دارو غلظت های بافتی قابل ملاحظه ای ایجاد می کند. بسته به سرعت استیلاسیون نیمه عمر پلاسمایی آن از 10 تا 50 ساعت متغیر است (متوسط 28 ساعت). به همین جهت ایجاد غلظت ثابت پلاسمایی با داپسون حدود 8 روز طول می کشد. حدود 80% این دارو بصورت کونژوگه و متابولیت های نا مشخص از کلیه دفع می شود و دفع آن کند است.

موارد مصرف

1-      درمان تمام اشکال جذام بجز موارد مقاوم به داپسون.

2-      درماتیت تبخالی شکل.

مقدار معمول مصرف داپسون در جذام 50-100 میلی گرم در روز به همراه یک یا چند داروی ضد جذام دیگر (به مدت 2 تا 3 سال) و در درماتیت تبخالی شکل 50-300 میلی گرم در روز است که در صورت نیاز افزایش می یابد.

موارد احتیاط

1-      داپسون در مواردی بدلیل بروز آگرانولوسیتوز، آنمی آپلاستیک و دیگر دیسکرازی های خونی باعث مرگ بیمار شده است.

2-    داپسون می تواند باعث بروز همولیز شود. همولیز تقریبا در تمام بیماران با دوز روزی 200-300 میلی گرم اتفاق می افتد. بیماران مبتلا به نقص G6PD حساسیت بیشتری دارند و در دوزهای پایین تر نیز علائم همولیز را نشان می دهند. مقدار هموگلوبین بیمار بایستی کنترل شود.

3-    بروز علائم واکنش های پوستی (مانند کهیر، درماتیت و اریتم) ناشی از حساسیت زایی داروست. در صورت بروز این علائم مصرف این دارو باید قطع شده و داروی دیگری جایگزین شود.

4-    ممکن است با داپسون یک واکنش غیر عادی و کشنده حساسیتی بنام سندروم داپسون ایجاد شود. این سندروم با علائم تب، ضعف، یرقان همراه با نکروز کبدی، درماتیت پوسته پوسته شونده (Exfoliative dermatitis)، آسیب غدد لنفاوی، متهموگلوبینمی و آنمی همولیتیک مشخص می شود.

عوارض جانبی- عوارض جانبی داپسون وابسته به دوز بوده و در مقادیر معمول مصرف در جذام بندرت بروز می کند. نوروپاتی، درماتیت آلرژیک، بی اشتهایی، تهوع، استفراغ، سردرد، بیخوابی، کم خونی، هپاتیت، آگرانولوسیتوز و سندروم داپسون است.

مصرف در بارداری- داپسون در گروه C قرار دارد. در دو مطالعه وسیع ولی کنترل نشده عوارض ناهنجاریزایی مشاهده نشده است.

کلوفازیمین Clofazimine

فارماکوکینتیک- کلوفازیمین حدو 45-60% از راه خوراکی جذب می شود. پس از جذب در بافت های چربی و شبکه رتیکولواندوتلیال تجمع می یابد. مقدار جزئی از یک دوز این دارو در عرض 24 ساعت در ادرار دفع می شود. کلوفازیمین در بدن به مدت طولانی باقی می ماند و نیمه عمری حدود 70 روز دارد. در مدفوع، خلط و عرق نیز دفع می شود.

موارد مصرف- درمان جذام از جمله جذام مقاوم به داپسون به همراه داروهای دیگر ضد جذام.

دوز معمول این دارو 100 میلی گرم در روز به همراه یک یا چند داروی ضد جذام دیگر بمدت 3 سال و سپس روزی 100 میلی گرم به تنهایی است. توصیه می شود که این دارو همراه با غذا مصرف شود.

عوارض جانبی- کلوفازیمین یک داروی پر عارضه است. بسیاری از این عوارض در اثر رسوب بلورهای کلوفاریمین در بافت ها ایجاد می شود. تحریکات گوارشی بصورت درد شکمی، اسهال، تهوع و استفراغ در حدو 40-50% بیماران ایجاد شده است. انسداد روده ای، خونریزی گوارشی، یبوست، هپاتیت و بزرگ شدن کبد نیز به مقدار خیلی کمتر دیده شده است. بروز لک های قهوه ای تیره بر روی پوست در عرض چند هفته درمان با این دارو در عموم بیماران اتفاق می افتد. خشکی پوست، خارش، حساسیت به نور و التهابات پوستی نیز شیوع نسبتا زیادی دارند. تغییر رنگ ملتحمه و قرنیه، خشکی و خارش در چشم نیز ممکن است بروز کند. سرگیجه، سردرد، دپرسیون و ضعف نیز عوارض مرکزی این دارو هستند.

موارد احتیاط و مصرف در بارداری و شیر دهی

1-    عوارض گوارشی کلوفازیمین می توانند خطرناک باشند و مواردی از مرگ بیمار متعاقب بروز عوارض شدید گوارشی اتفاق افتاده است. در صورت نیاز به ادامه مصرف دارو را با دوز کمتر از 100 میلی گرم در روز شروع نمائید و در صورت عدم تحمل بیمار آن را قطع کنید.

2-    بیمار باید از اثر کلوفازیمین در تغییر رنگ ملتحمه، اشک، عرق، خلط، ادرار و مدفوع به تیره مطلع باشد و بداند که لک های پوستی ناشی از این دارو ممکن است بعد از ماه ها یا سال ها پس از قطع مصرف دارو بر طرف شوند.

3-    کلوفازیمین از جفت می گذرد و پوست جنین را بعد از تولد شدیدا تیره کرده است ولی علائم ناهنجاری زایی نشان نداده است. در گروه C قرار دارد و فقط در صورت ضرورت باید مصرف شود.

4-      کلوفازیمین در شیر نیز ترشح می شود و توصیه می گردد که در شیر دهی مصرف نشود مگر ضرورت آن ثابت شده باشد.

ضد عفونی کننده های مجرای ادرار

نیتروفورانتوئین (Nitrofurantoin (Furadantin

فارماکوکینتیک- نیتروفورانتوئین به خوبی از دستگاه گوارشی جذب می شود و زیست رسی آن با غذا افزایش می یابد. این دارو در پلاسما و بافت ها غلظت درمانی ایجاد نمی کند و فقط در کلیه و مجرای ادرار غلظت درمانی ایجاد می کند. حدود 50-70% این دارو بسرعت توسط بافت ها تجزیه می شود و نیمه عمر آن در فرد سالم حدود 20 دقیقه است اما در بیماران مبتلا به عیب کار کلیه در سرم تجمع می یابد. حدود 30-50% نیتروفورانتوئین بصورت تغییر نیافته از ادرار دفع می شود و در کاهش شدید کلیرانس کراتینین در ادرار غلظت درمانی ایجاد نمی کند.

موارد مصرف- درمان عفونت های دستگاه ادراری ناشی از باکتری های گرم منفی شامل E. coli، آنتروکوک، کلبسیلا، آنتروباکتر، پروتئوس و بعضی باکتری های گرم مثبت مانند استافیلوکوک طلایی و ساپروفیتی. نیتروفورانتوئین برای پیشگیری از عفونت های کلیوی نیز مصرف می شود.

مقدار معمول مصرف این دارو در درمان عفونت های ادراری 50-100 میلی گرم هر 6 ساعت و در پیشگیری از این عفونت ها 50-100 میلی گرم شب موقع خواب است. بهتر است این دارو همراه غذا یا شیر میل شود.

عوارض جانبی- بهم ریختگی گوارشی (تهوع، استفراغ، اسهال و درد شکمی)، واکنش های حساسیتی (تنگی نفس، ورم صورت و دانه های التهابی پوستی)، پنومونیت، درد استخوان ها و عضلات، کاهش اجزای خونی و بندرت آنمی آپلاستیک، سمیت کبدی (یرقان انسدادی و نکروز کبدی) و نوریت اپتیک. این دارو ممکن است باعث تغییر رنگ ادرار به زرد تیره تا قهوه ای شود. همچنین ممکن است ریزش موی موقت بروز کند.

تداخلات دارویی و موارد احتیاط

1-      داروهای همولیتیک و نوروتوکسیک دیگر ممکن است اثرات سمی نیتروفورانتوئین را بر روی این اندام ها تشدید نمایند.

2-      پروبنسید ممکن است با ترشح لوله ای نیتروفورانتوئین تداخل کرده و دفع آن را کاهش دهد.

3-    حسایت ریوی بصورت تنگی نفس، درد قفسه سینه، سرفه، تب و لرز ممکن است در مصرف حاد یا مزمن این دارو بروز کند و با قطع مصرف دارو برطرف می گردد. در صورت تشدید این علائم بایستی مصرف آن قطع شود. مصرف مداوم بیش از 6 ماه خطر پنومونیت منتشر و فیبروز ریوی را بهمراه دارد.

4-    آنمی همولیتیک بخصوص در بیماران مبتلا به نقص G6PD با نیتروفورانتوئین اتفاق افتاده است. این علائم نیز با قطع دارو برطرف می شود و به محض بروز علائم آنمی همولیتیک مصرف آن باید قطع شود.

5-      مصرف نیتروفورانتوئین در کودکان با سن کمتر از یک ماه بدلیل خطر همولیز ناشی از نقص سیستم آنزیمی گلبول های قرمز در نوزادان ممنوع است.

6-      در مصرف این دارو در بیماران با نقص شناخته شده G6PD باید احتیاط شود زیرا خطر همولیز با مصرف نیتروفورانتوئین در این بیماران بیش از سایرین است.

مصرف در بارداری- در مطالعات حیوانی با دوز بالا تراتوژن بوده است اما در مصرف انسانی وضعیت آن مشخص نیست. بدلیل خطر بروز آنمی همولیتیک در نوزاد (بدلیل نقص آنزیم های اریتروسیتی) در اواخر بارداری مصرف آن ممنوع است. در گروه B قرار دارد.

متنامین ماندلات( Methenamine Mandelate (Mandelamine

فارماکوکینتیک- جذب گوارشی متنامین کند است و در صورت محافظت نشدن توسط روکش باز شونده در روده 10-30% آن در معده هیدرولیز می شود. این دارو به عموم بافت ها و مایعات بدن منتشر می شود اما از آنجا که جهت ایجاد اثر درمانی نیاز به تجزیه در محیط اسیدی دارد (pH<6.8)، ارزش درمانی ندارد. نیمه عمر آن 3/4 ساعت است. حدود 90% متنامین در عرض 24 ساعت از کلیه دفع می شود که از این مقدار 20% بصورت فرمالدئید است.

موارد مصرف- پیشگیری یا تضعیف شدید عفونت های راجعه دستگاه ادراری تحتانی در مواردی که درمان طولانی مدت ضرورت دارد. این دارو در درمان باکتریوری همراه با پیلونفریت، سیستیت و دیگر عفونت های مزمن دستگاه ادراری نیز مصرف می شود. اثر بخشی مطمئن متنامین در صورت ایجاد pH=5.5 در ادرار ایجاد می شود. اسید ماندلیک به همین منظور به فراورده اضافه شده است. تقریبا تمام باکتری ها (بجز باکتری های قلیایی کننده ادرار مانند پروتوس و بعضی سویه های پسودومونا و آنتروباکتر) و قارچ ها به اثر متنامین حساسند.

مقدار معمول مصرف این دارو یک گرم 4 بار در روز بعد از هر غذا و موقع خواب است.

عوارض جانبی- متنامین عوارض محدودی دارد. تحریکات گوارشی بصورت تهوع و استفراغ؛ دانه های پوستی و بندرت هماتوری یا کریستالوری عوارض قابل ذکر این دارو هستند.

تداخلات دارویی

1-    مواد قلیایی کننده ادرار مانند آنتی اسیدهای حاوی کلسیم یا منیزیوم، مهار کننده های کربنیک انیدراز، سیترات ها، بی کربنات سدیم و مدرهای تیازیدی ممکن است باعث قلیایی شدن ادرار و کاهش اثر بخشی متنامین بدلیل مهار تبدیل آن به فرمالدئید گردند. مصرف توام آنها با متنامین توصیه نمی شود.

2-      مصرف توام سولفونامیدها با متنامین توصیه نمی شود زیرا خطر تشکیل رسوب نامحلول سولفونامید با فرمالدئید ناشی از متنامین وجود دارد.

 

موارد احتیاط و توصیه ها

1-      در بیماران مبتلا به عیب شدید کار کلیه خطر رسوب املاح متنامین و کریستالوری در بیماران با برون ده ادراری پایین وجود دارد.

2-      از آنجا که متنامین به آمونیاک هیدرولیز می شود، نباید به بیماران با عیب شدید کار کبد تجویز شود.

3-      از آنجا که اثر بخشی متنامین وابسته به pH پایین تر از 5/5 ادرار است، pH ادرار بایستی در طول درمان و قبل از آن کنترل شود.

4-      به منظور کمک به پایین نگهداشتن pH ادرار باید از مصرف مرکبات و آب مرکبات، شیر و محصولات لبنی دیگر همراه با متنامین اجتناب شود.

مصرف در بارداری- متنامین از جفت می گذرد. مطالعات کافی در انسان یا حیوانات در این مورد انجام نشده است اما موارد گزارش شده از مصرف این دارو در دوران بارداری در انسان افزایش بروز ناهنجاری نشان نداده است. در گروه C قرار دارد.