داروهای ضد ویروس

داروهای ضد ویروس

ویروس ها انگل های اجباری داخل سلولی هستند که تکثیرشان وابسته به فرآیندهای سنتزی سلول های میزبان دارد. بنابراین، داروهای ضد ویروس زمانی موثرند که یا از ورود یا خروج ویروس به داخل سلول جلوگیری کنند و یا در داخل سلول فعال باشند. طبیعی است که مهار رونویسی غیر اختصاصی ژن در سلول می تواند باعث بروز اثرات سمی شود.

آسیکلوویر Acyclovir

قرص 200 و 400 میلی گرمی

فارماکوکینتیک- زیست رسی خوراکی آسیکلوویر15-20 درصد بوده و توسط غذا تحت تاثیر قرار نمی گیرد. فرآورده های موضعی غلظت بالایی در ضایعات تبخالی ایجاد می کنند. دفع ادراری (فیلتراسیون گلومرولی و ترشح لوله ای)راه اصلی حذف این دارو بوده و نیمه عمر آن 3 ساعت است. نفوذ بافتی آن به اغلب بافت ها و مایعات بدن خوب بوده و در CSF معادل 50% غلظت پلاسمایی ظاهر می شود.

موارد مصرف- آسیکلوویر خوراکی در درمان تبخال اندام های جنسی و درمان آبله مرغان مصرف می شود. این دارو بصورت پماد موضعی و چشمی در درمان تبخال پوستی و چشمی نیز مورد مصرف دارد. در پیوند عضو نیز این دارو به منظور پیشگیری از فعال شدن مجدد عفونت تجویز می شود. شکل موضعی آن در درمان تبخال راجعه تناسلی ارزشی ندارد.

مقدار معمول مصرف آن در تبخال بزرگسالان400 میلی گرم 3 تا 5 بار در روز بمدت 7 تا 10 روز و در درمان آبله مرغان 800 میلی گرم بمدت 7 تا 10 روز است.

عوارض جانبی- آسیکلوویر بخوبی تحمل می شود ولی ممکن است تهوع، اسهال و سردرد ایجاد نماید

ادامه نوشته

داروهای ضد انگل قسمت دوم

پایرانتل پاموات pyrantel pamoate

فارماکوکینتیک- جذب گوارشی پایرانتل ضعیف بوده و غلظت پلاسمایی کمی ایجاد می کند. بیش از 50% دارو بصورت دست نخورده از مدفوع دفع می شود و حدود 15% آن در ادرار به صورت آزاد و متابولیت دفع می گردد.

موارد مصرف- پایرانتل در درمان عفونت های ناشی از آسکاریس، اکسیور، کرم های قلابدار و عفونت های مختلط ناشی از این کرم ها موثر است اما عمدتا به عنوان جایگزین مبندازول در درمان ابتلا به آسکاریس و کرمک مصرف می شود.

مقدار معمول مصرف این دارو در درمان ابتلا به آسکاریس و کرمک mg/kg 11 بصورت دوز واحد و در درمان ابتلا به کرم قلابدار همین دوز بمدت 3 روز متوالی است. درمان کرمک بایستی دو تا سه هفته بعد تکرار شود.

ادامه نوشته

داروهای ضد انگل قسمت اول

عفونت های انگلی ناشی از انگل های تک سلولی یا کرم ها بیش از سه میلیارد نفر را در سراسر جهان مبتلا کرده و مشکلات بهداشتی و اقتصادی عمده ای را بوجود آورده اند. این عفونت ها در کشورهای کمتر توسعه یافته شیوع بیشتری دارند. عفونت های انگلی، بجز مالاریا، معمولا با مرگ و میر همراه نیستند ولی باعث ضعف و اختلالات دیگر می شوند. عوامل موثر در افزایش بروز این عفونت ها عبارتند از: 1- دفع ضعیف فضولات    2- بهداشت فردی ضعیف    3- آموزش ناکافی بهداشتی    4- افزایش تراکم جمعیت    5- کنترل ناکافی منابع عفونت و ناقلین انگل    6- افزایش مهاجرت    7- عملیات نظامی    8- مسافرت جهانی     9- مقاومت به داروهای ضد انگل

داروهای ضد مالاریا

مالاریا مهلک ترین عفونت انگلی انسانی است که بیش از 500 میلیون انسان را مبتلا کرده و سالانه باعث حدود 2 میلیون مرگ و میر می شود. عفونت با پلاسمودیوم فالسیپاروم که ترجیحا کودکان زیر 5 سال، زنان باردار و افراد غیر ایمن را تحت تاثیر قرار می دهد، عامل عمده این مرگ ومیرهاست. در حال حاضر پیشگیری و درمان دارویی مهمترین راه مبارزه با این بیماری است.

ادامه نوشته

داروهای ضد قارچ

 

ضد قارچ های سیستمیک

 

آمفوتریسین Amphotericin B

فارماکوکینتیک- جذب گوارشی آمفوتریسین B ناچیز است. این ماده در آب نامحلول بوده و بصورت کمپلکس با ملح صفراوی داُکسی کولات (deoxycholate) بشکل پودر لیوفیلیزه تزریقی ارائه می شود. آمفوتریسین B از کمپلکس خود در گردش خون آزاد می شود و داروی موجود در گردش خون بیش از 90% به -لیپوپروتئین متصل می شود. این دارو دارای نیمه عمر دفع 24-48 ساعت و نیمه عمر نهایی 15 روز است.به عموم بافت ها و مایعات بدن، بجز CSF و مایع داخل چشمی، منتشر می شود. راه متابولیسم آن نامشخص بوده و 2-5% آن بشکل فعال از ادرار دفع می شود. این دارو از طریق صفرا و مدفوع نیز دفع می شود.

موارد مصرف

1-   درمان عفونت های سیستمیک و شدید تهاجمی قارچی آسپرژیلوز، کریپتوکوکوز، بلاستومیکوز، کاندیدیاز منتشر، کوکسیدیویدومیکوز، هیستوپلاسموز و اسپوروتریکوز منتشر.

2-     درمان آندوکاردیت قارچی.

3-     به تنهایی یا همراه با دیگر داروهای ضد قارچ در درمان عفونت های داخل شکمی قارچی.

4-     بصورت انفوزیون در CSF در درمان مننژیت کریپتوکوکی یا دیگر قارچ ها به تنهایی یا همراه با فلوسیتوزین.

5-     درمان سپتی سمی قارچی.

6-     درمان کمکی التهاب کاندیدیایی مثانه بصورت شستشوی مثانه با محلول آن.

7-     به عنوان داروی جایگزین در درمان لیشمانیاز جلدی-مخاطی.

مقدار معمول مصرف این دارو ابتدا mg/kg/day 25/0-3/0 بوده و سپس بسته به وضعیت قلبی و کلیوی بیمار روزانه 5-10 میلی گرم افزایش داده می شود تا به دوز تا روزانه mg/kg 7/0-5/0 برسد. درمان معمولا به مدت 4 تا 12 هفته ادامه می یابد.

ادامه نوشته

داروهای ضد باکتری قسمت پنجم

ایزونیازید (Isonicotinic acid hydrazide, INH)

فارماکوکینتیک- ایزونیازید بسرعت و بطور کامل از دستگاه گوارشی جذب می شود. غذا مقدار و سرعت جذب آن را کاهش می دهد. پس از جذب به تمام بافت ها و مایعات بدن از جمله CSF، مایع جنب و آسیت، پوست، خلط، بزاق، ریه ها و ماهیچه ها منتشر می گردد.از جفت نیز گذشته و در شیر نیز وارد می شود.

ایزونیازید توسط کبد استیله می شود و متابولیت استیله آن پس از متابولیزه شدن توسط آنزیم های سیتوکروم P450 کبدی به واسطه فعالی تبدیل می شود که بر روی کبد اثر سمی دارد. سرعت استیلاسیون در افراد مختلف متفاوت است و بصورت ژنتیکی تعیین می شود.در آهسته استیله کننده ها احتمال بروز آسیب کبدی منتفی است.

حدود 75-90% دارو عمدتا بصورت متابولیت از کلیه دفع می شود. مقدار کمی از دارو نیز از طریق مدفوع و مقداری نیز بصورت آزاد یا کونژوگه از کلیه دفع می گردد. نیمه عمر این دارو در سریع استیله کننده ها 5/0-6/1 ساعت و در آهسته استیله کننده ها 2-5 ساعت است.

موارد مصرف- ایزونیازید به همراه دیگر داروهای ضد سل در درمان انواع عفونت های سلی (از جمله سل ریوی و مننژیت سلی) و به تنهایی در پیشگیری از همه انواع سل مصرف می شود. این دارو باکتریسید است.

دوز معمول روزانه این دارو در بزرگسالان300 میلی گرم در روز است.

عوارض جانبی-  نوروپاتی محیطی شایعترین عارضه ای است که با کرختی، گزگز و سوزش یا درد دست و پا همراه بوده و وابسته به دوز می باشد. شیوع آن در دوز معمول درمانی 2% است که با تجویز پیشگیری کننده ویتامین B6 مهار می شود. بندرت ممکن است نوریت چشمی نیز ایجاد شود.

سمیت کبدی ممکن است شدید بوده و با علائم زرد شدن چشم و پوست و تیره شدن ادرار مشخص می شود. علائم دیگر شامل تهوع، ضعف و بیحالی است.

تهوع، دل آشوبه و اسهال بدلیل تحریک گوارشی و واکنش های حساسیت مفرط پوستی نیز ممکن است بروز کند.

ادامه نوشته

داروهای ضد باکتری قسمت پنجم

ایزونیازید (Isonicotinic acid hydrazide, INH)

فارماکوکینتیک- ایزونیازید بسرعت و بطور کامل از دستگاه گوارشی جذب می شود. غذا مقدار و سرعت جذب آن را کاهش می دهد. پس از جذب به تمام بافت ها و مایعات بدن از جمله CSF، مایع جنب و آسیت، پوست، خلط، بزاق، ریه ها و ماهیچه ها منتشر می گردد.از جفت نیز گذشته و در شیر نیز وارد می شود.

ایزونیازید توسط کبد استیله می شود و متابولیت استیله آن پس از متابولیزه شدن توسط آنزیم های سیتوکروم P450 کبدی به واسطه فعالی تبدیل می شود که بر روی کبد اثر سمی دارد. سرعت استیلاسیون در افراد مختلف متفاوت است و بصورت ژنتیکی تعیین می شود.در آهسته استیله کننده ها احتمال بروز آسیب کبدی منتفی است.

حدود 75-90% دارو عمدتا بصورت متابولیت از کلیه دفع می شود. مقدار کمی از دارو نیز از طریق مدفوع و مقداری نیز بصورت آزاد یا کونژوگه از کلیه دفع می گردد. نیمه عمر این دارو در سریع استیله کننده ها 5/0-6/1 ساعت و در آهسته استیله کننده ها 2-5 ساعت است.

موارد مصرف- ایزونیازید به همراه دیگر داروهای ضد سل در درمان انواع عفونت های سلی (از جمله سل ریوی و مننژیت سلی) و به تنهایی در پیشگیری از همه انواع سل مصرف می شود. این دارو باکتریسید است.

دوز معمول روزانه این دارو در بزرگسالان300 میلی گرم در روز است.

عوارض جانبی-  نوروپاتی محیطی شایعترین عارضه ای است که با کرختی، گزگز و سوزش یا درد دست و پا همراه بوده و وابسته به دوز می باشد. شیوع آن در دوز معمول درمانی 2% است که با تجویز پیشگیری کننده ویتامین B6 مهار می شود. بندرت ممکن است نوریت چشمی نیز ایجاد شود.

سمیت کبدی ممکن است شدید بوده و با علائم زرد شدن چشم و پوست و تیره شدن ادرار مشخص می شود. علائم دیگر شامل تهوع، ضعف و بیحالی است.

تهوع، دل آشوبه و اسهال بدلیل تحریک گوارشی و واکنش های حساسیت مفرط پوستی نیز ممکن است بروز کند.

ادامه نوشته

داروهای ضد باکتری قسمت سوم

کلرامفنیکل Chloramphenicol )chloromycetin)

کلرامفنیکل پالمیتات (خوراکی)، کلرامفنیکل سدیم سوکسینات (وریدی)

فارماکوکینتیک- کلرامفنیکل بصورت ملح پالمیتات خوراکی و سدیم سوکسینات تزریقی (وریدی) ارائه می شود. ملح پالمیتات بسرعت در دستگاه گوارشی به کلرامفنیکل باز تجزیه می شود. اما زیست رسی ملح سدیم سوکسینات حدود 70% است و 30% آن بصورت هیدرولیز نشده از ادرار دفع می گردد. کلرامفنیکل باز بسرعت از دستگاه گوارشی جذب می شود و ریست رسی معادل 75 تا 90 درصد دارد. این دارو بسرعت منتشر می شود و بالاترین غلظت را در کبد و کلیه و پایین ترین غلظت را در مغز و مایع مغزی نخاعی ایجاد می کند (بیش از 50% غلظت پلاسمایی). به داخل چشم نیز نفوذ می کند و از جفت نیز می گذرد ولی غلظت کمتری از پلاسمای مادر در گردش خون جنین ایجاد می کند. 5-15% دارو بدون تغییر از ادرار دفع می شود و بقیه بصورت متابولیت های غیر فعال و عمدتا گلوکورونید دفع می گردد. در صفرا و مدفوع نیز داروی فعال یافت می شود. نیمه عمر آن 4 ساعت است.

موارد مصرف- کلرامفنیکل داروی وسیع الطیفی است و بر علیه بسیاری از باکتری های گرم مثبت و گرم منفی و اسپیروکت ها و ریکتزیاها فعال است اما بدلیل خطر بروز سمیت کشنده دپرسیون مغز استخوان نباید در عفونت های معمولی که داروهای کم ضررتر موثرند مصرف شود. مصارف مهم این دارو به این شرح است:

1-      درمان باکترمی ناشی از گونه های سالمونلا، هموفیلوس آنفولانزا (مننژیت) و گونه های ریکتزیا.

2-      درمان حصبه (بسیاری منابع آن را داروی انتخابی می دانند). این دارو برای درمان معمول ناقلین تیفوئیدی توصیه نمی شود.

3-      درمان مننژیت مننگوکوکی و استرپتوکوکی در بیماران حساس به پنی سیلین.

دوز معمول این دارو mg/kg/day 50 در دوزهای منقسم هر 6 ساعت یک بار در بزرگسالان و کودکان است.

عوارض جانبی- دیسکرازی خونی بصورت آنمی آپلاستیک کشنده، آنمی هیپوپلاستیک، ترومبوسیتوپنی و گرانولوسیتوپنی ممکن است بروز کند. نوع غیر قابل برگشت دپرسیون مغز استخوان با خطر مرگ بالا هفته ها یا ماه ها پس از مصرف این دارو بروز کرده است. بروز این عارضه به راه مصرف بستگی ندارد اگرچه در بعضی گزارشات با شکل تزریقی بروز نکرده است.

دو نوع سمیت خونی با این دارو اتفاق می افتد: 1) دپرسیون مغز استخوان وابسته به دوز که بصورت آنمی، لکوپنی و ترومبوسیتوپنی بروز می کند. کاهش رتیکولوسیت ها و لکوسیت ها و افزایش آهن در گردش سرم علائم مهم این عارضه هستند. این عارضه سریعا با قطع دارو برطرف می شود.  2) اثر ایدیوسنکراتیک غیر وابسته به دوز که بیشتر در افراد تحت درمان طولانی و آنهایی که بیش از یک بار با دارو تماس داشته اند، اتفاق می افتد. شیوع این واکنش 1 در 30000 دوره درمانی است ولی خطر مرگ و میر بالاست. در بیماران نجات یافته از این عارضه نیز خطر بروز لوسمی حاد بالاست. موارد متعددی از آنمی آپلاستیک متعاقب مصرف پماد چشمی کلرامفنیکل اتفاق افتاده است.

ادامه نوشته

داروهای ضد باکتری قسمت اول

پنی سیلین ها Penicillins

پنی سیلین جی سدیم یا پتاسیم، پنی سیلین جی پروکائین (Omnacillin)، پنی سیلین جی بنزاتین (Penadur)، پنی سیلین وی (Vicillin)، کلوگزاسیلین (Orbenin)، نفسیلین، آمپی سیلین(Binotal, Pentrexyl)،آموکسی سیلین (Amoxil)، کاربنی سیلین (Pyopen)، پی پراسیلین و کوآموکسی کلاو (Augmentin)

فارماکوکینتیک- پنی سیلین ها آنتی بیوتیک های باکتریسیدی هستند که جذب متغیری از راه گوارشی دارند. پنی سیلین جی و نافسیلین در محیط اسیدی معده ناپایدار بوده و غیر فعال می شوند. بهمین جهت مصرف خوراکی آن ها ارزش درمانی ندارد و بصورت تزریقی ارائه می شوند. جذب اغلب پنی سیلین ها (بجز آموکسی سیلین) توسط غذا تحت تاثیر قرار می گیرد اما جذب پنی سیلین وی بمقدار خیلی کمی کاهش می یابد. این داروها بطور گسترده ای در اغلب مایعات بدن، بافت ها و استخوان منتشر می شوند، ولی نفوذ آنها به درون سلول ها، چشم و مننژ سالم ضعیف است. التهاب مننژ باعث افزایش نفوذ می گردد اما غلظت CSF آنها از حدود 5% غلظت پلاسمایی بیشتر نمی شود. پنی سیلین ها به مقادیر کمی متابولیزه شده (بجز نافسیلین) و عمدتا بصورت دست نخورده از طریق کلیه (تصفیه گلومرولی و ترشح لوله ای) دفع می شوند. پی پراسیلین عمدتا از راه صفراوی و کلیوی دفع شده و در بیماران با عیب شدید کار کلیه می تواند بدون خطر مصرف شود. دفع کلوگزاسیلین نیز کمتر تحت تاثیر قرار می گیرد زیرا این دارو نیز از صفرا دفع شده و متابولیزه می شود. نیمه عمر اغلب پنی سیلین ها کوتاه (کمتر یا مساوی 4/1 ساعت) است.

کلاوولانیک اسید نزدیک به 50% متابولیزه می شود و جذب آن در مصرف همراه با غذا افزایش می یابد.

موارد مصرف

پنی سیلین جی- عفونت های پنوموکوکی دستگاه تنفسی فوقانی، فارنژیت، آرتریت، مننژیت و آندوکاردیت استرپتوکوکی، عفونت های بیهوازی (تنفسی، دندانی و آبسه های مغزی)، عفونت های مننگوکوکی، دیفتری، سیاه زخم، آکتینومیکوز، عفونت های کلوستریدیایی (بوتولیسم، گاز گانگرن و کزاز)، تب گزش موش صحرایی، عفونت های لیستریایی، باد سرخ (erysipeloid)، عفونت های فوزواسپیروکتی و سیفلیس.

آمینوپنی سیلین ها- عفونت های مجرای گوارشی (تیفوئید و شیگلوز)، دستگاه ادراری-تناسلی و تنفسی ناشی از ارگانیسم های حساس (اشریشیا کولی، پروتئوس میرابیلیس و هموفیلوس آنفولانزا)، عفونت هایگوش میانی (فقط آموکسی سیلین)، سپتی سمی (فقط آمپی سیلین تزریقی) و عفونت های بافت نرم ناشی از باکتری های حساس. این داروها بر علیه هموفیلوس آنفولانزا، اشریشیا کولی، پروتئوس میرابیلیس، سالمونلا و شیگلا موثرند.

پنی سیلین های مقاوم به پنی سیلیناز- عفونت های پوستی و تنفسی (فوقانی و تحتانی) ناشی از استافیلوکوک ها.این داروها فقط در عفونت های استافیلوکوکی تولید کننده پنی سیلیناز ارزشمندند. مصرف این داروها در عفونت های حساس به پنی سیلین جی توصیه نمی شود زیرا در این موارد اثر بخشی آن ها کمتر از پنی سیلین جی می باشد.

پنی سیلین های ضد پسودومونا- این داروها شامل کاربنی سیلین و پی پراسیلین بوده و داروهای مهمی در درمان بیماران با عفونت های شدید ناشی از باکتری های گرم منفی می باشند.

 کاربنی سیلین بر علیه سویه های پسودوموناس آئروژینوزا و بعضی سویه های ایندول مثبت گونه های پروتئوس، که به آمپی سیلین و همگروه هایش مقاومند، فعال است. این دارو در عفونت های مجرای ادراری تناسلی، عفونت های داخل شکمی، تنفسی، پوستی و سپتی سمی ناشی از ارگانیسم های حساس از جمله پسودومونا، پروتئوس، اشریشیا کولی و هموفیلوس آنفولانزا مصرف می شود. کاربنی سیلین به دو شکل خوراکی و تزریقی ارائه می شود. شکل خوراکی این دارو استر ایندانیل سدیم کاربنی سیلین است که به اسید معده مقاوم بوده و برای مصرف خوراکی مناسب است. شکل خوراکی این دارو غلظت پلاسمایی نسبتا کمی ایجاد می کند و فقط برای درمان عفونت های دستگاه ادراری ناشی از گونه های پروتئوس ( بجز پروتئوس میرابیلیس) و پسودوموناس آئروژینوزا ارزشمند است.

پی پراسیلین ضمن دارا بودن اثر گسترده تر بر علیه اغلب سویه های پسودومونا، بر علیه آنتروباکترها، کلبسیلا و بسیاری از گونه های باکتروئیدها نیز فعال است. این دارو در همان موارد مصرف کاربنی سیلین بعلاوه عفونت های استخوان و مفصل مصرف می گردد و به شکل تزریقی عرضه می گردد.

کلاوولانیک اسید بتالاکتاماز تولید شده توسط هموفیلوس آنفولانزا، اشریشیا کولی، نیسریا گونوره، سالمونلا، شیگلا، استافیلوکوک، کلبسیلا، لژیونلا و باکتروئید تاژک دار را خنثی می کند اما بر روی بتالاکتاماز تولید شده توسط پسودومونا و آنتروباکتر، سراتیا، مورگانلا، سیتروباکتر و گونه های آسینتوباکتر موثر نیست.

ادامه نوشته

گابا (گاما آمینوبوتیریک اسید) γ-Amino butyric acid)GABA )

گابا (گاما آمینوبوتیریک اسید)  γ-Amino butyric acid)GABA ) :

نگاه اجمالی:

گابا ناقل عصبی اصلی به وجود آورنده IPSPs در نورونهای مغزاست ودر نخاع نیز اهمیت دارد(به طور کلی در CNS). گابا به دو نوع_A GABA و_B   GABAتقسیم می شوند. توزیع آن در نورون های بینابینی سوپرااسپینال و نورونهای بینابینی نخاع که در مهار پیش سیناپسی دخالت دارند.

انواع:

آلفا-گابا: کانال یونی کلری(Cl^-) را باز می کنند.  IPSPs سریع توسط آنتاگونیست های این گابا مسدود می شوند.

بتا –گابا: به پروتئین های  Gمتصل شده ویا کانال پتاسیمی را باز می کنند ویا کانال های کلسیمی را مسدود می نمایند.

  IPSPs کند توسط آنتاگونیست های این گابا مسدود می شوند.

تاثیر داروها بر روی گابا:

دارهایی مثل بنزودیازپین ها ، باربیتوراتهاو بعضی از داروهای ضد تشنج مانند گاباپنتین.

آلفا-گابا به وسیله بنزودیازپین ها وزولیپدم و بتا –گابا توسط باکلوفن فعال می شود.

تقسیم بندی داروهای ضد میکروبی براساس مکانیسم عمل آنها:

تقسیم بندی عوامل ضد میکروبی یا داروهای ضد میکروبی براساس مکانیسم عمل آنها:

ممانعت از سنتز دیواره سلولی :

پنی سیلینها- سفالوسپورین ها-وانکومایسین –باسیتراسین –سیکلوسرین.

تغییر در نفوذ پذیری غشاء :

آمفوتریسین B-نیستاتین –کلیستین- پلی میکسین B.

وقفه در سنتزپروتئین :

: A اختلال در Translation اطلاعات ژنتیک.

کلرامفنیکل –تتراسیکلین ها-اریترومایسین –آمینوگلیکوزیدها –ریفامپین.

B: ممانعت از Replication اطلاعات ژنتیک.

اسیدنالیدیکسیک –گریزوفولوین.

آنتی متابولیت ها:

سولفانامیدها –سولفونها-پاس –ایزونیازید-اتامبوتول-تری متوپریم.

داروهاي ضد ديابت خوراكي

داروهاي ضد ديابت خوراكي

سولفونيل اوره ها : گلي بن گلاميد ، گلي پيزايد

گلي تينايد ها : رپاگلي نايد ، ناته گلي نايد

بي گوانيد ها : مت فورمين ، فن فورمين

تيازوليدن ديون ها : روزي گليتازون ، پيو گليتازون

مهار كننده گلوكوزيداز : آكاربوز    

داروهاي ضد هيپوتيروئيديسم

•         لووتيروكسين سديم (T4)

•         ليوتيرونين سديم (T3)

•         ليو تريكس (تركيبي از T4 و T3)

داروهاي ضد هيپرتيروئيديسم

•         مهاركننده هاي سنتز هورمونهاي تيروئيد : متي مازول ، كاربي مازول ، PTU

•         مهار آزاد شدن تيروكسين : يديد پتاسيم ، كربنات ليتيم

•         يد راديو اكتيو

•         تسكين علامتي : پروپرا نولول ، كورتيكوستروئيد ها

 

مقدمه اي بر اشكال دارويي

مقدمه اي بر اشكال دارويي

بر گرفته از کتاب "راهنمای تجویز و مصرف منطقی داروها" نوشته ی مجتبی سهروردی

    اشكال دارويي ابزاري مي باشند كه مولكول هاي دارو را به محل اثر مي رسانند. اثر

    فارماكولوژيك دارو مرتبط با غلظت دارو از محل اثر است كه اين اثرات شامل اثرات

    سمي و ناخواسته و اثرات درماني و مفيد مي باشند. هدف درمان موفق دارويي، رساندن

    غلظت مناسبي از دارو به محل مناسب مي باشد به نحوي كه بيشترين اثر درماني و

    كمترين سميت حاصل گردد. برخي اشكال دارويي براي ايجاد اثر موضعي طراحي شده اند

    كه اين اثرات را روي پوست و غشاهاي مخاطي از جمله چشم، بيني، معده، ركتوم، واژن

    و مجاري تنفسي اعمال مي كنند. علي رغم اينكه جذب سيستميك از چنين فرمولاسيون

    هايي بايد حداقل باشد ولي برخي داروها وارد جريان خون مي شوند و اثرات ناخواسته

    به جا مي گذارند. اشكال دارويي زيادي طراحي شده اند كه از طريق دستگاه گوارش،

    پوست و يا غشاء مخاطي قسمت هاي مختلف بدن، باعث جذب قابل توجهي از دارو به

    جريان خون مي شوند.

    اشكال Parenteral براي تجويز دارو از طريق تزريق به اعماق مختلف نسبت به سطح

    پوست، طراحي شده اند.

    جذب و توزيع دارو در بدن تا حد زيادي، تحت تاثير آزادسازي دارو از شكل دارويي و

    توانايي دارو در عبور از غشاهاي بيولوژيك قرار مي گيرد.

    راههاي تجويز براي ايجاد اثر سيستميك

    1-راه دهاني (Oral Route)

    راه دهاني معمول ترين راه تجويز است كه براي مصرف دارو توسط خود فرد، مناسب مي

    باشد. S.A (Self Administration)

    اين راه براي اكثر داروها به جز آنهايي كه توسط ترشحات گوارشي يا اثر عبور اول

    كبدي غيرفعال مي شوند، مناسب است. اين راه در موارد زير نامناسب مي باشد:

    بلافاصله قبل يا بعد از عمل جراحي، بيماران بي هوش يا در حال استفراغ و بيماران

    دچار سوء جذب.

    2-راه گونه اي (بوكال)(Buccal Route)

    اين راه براي مصرف دارو توسط خود فرد مفيد است (S.A) و براي غلبه بر برخي

    مشكلات راه دهاني به كار مي رود. غشاء موكوسي حفره بوكال جريان خون بالايي دارد

    و داروها از اين طريق بدون ورود به جريان خون وريد Port كبدي، وارد جريان خون

    سيستميك مي شوند. در نتيجه دارو در اثر عبور اول كبدي تخريب نمي گردد. اين راه

    در بيماران بي هوش نيز ممكن است استفاده شود.

    3-راه مقعدي (Rectal Route)

    داروهاي تجويز شده از راه مقعد عمدتا وارد جريان خون سيستميك مي شود، هرچند

    ممكن است مقداري دارو وارد وريد پورت كبدي گردد. در مقايسه با روده كوچك، جذب

    دارو از طريق موكوس مقعد، كمتر قابل پيش بيني است. اين راه همچنين براي تجويز

    سيستميك داروهايي كه باعث تحريك گوارشي مي شوند و يا در بيماران بي هوش و يا در

    حال استفراغ مفيد مي باشد.

    4-راه استنشاقي (Inhalation Route)

    ميزان جريان خون بالاي ريه ها و سطح مقطع وسيع غشاء آلوئولي، خصوصياتي هستند كه

    باعث جذب سريع سيستميك دارو از ريه ها مي شوند. گازهاي بي هوشي، مايعات فرار و

    داروهايي با قابليت تبديل به فرم آئروسل، مي توانند براي ايجاد اثر سيستميك از

    اين طريق استفاده شوند. غشاء مخاط بيني هم مي تواند راهي براي تجويز سيستميك

    داروها باشد.

    5-راه استعمال موضعي (Transdermal Route)

    داروهاي استفاده شده در سطح پوست ممكن است به آهستگي جذب گردش خون سيستميك

    شوند. اين راه در مورد داروهايي كه بعد از تجويز خوراكي طول اثر كوتاهي دارند،

    به خصوص آنهايي كه به سرعت توسط كبد متابوليزه مي شوند، مفيد مي باشد. اين راه

    مي تواند غلظت ثابتي از دارو در خون ايجاد كند. (Sustained Concentration)

    6-راه تزريقي (Parenteral Route)

    داروها ممكن است به طور مستقيم توسط تزريق وريدي وارد جريان خون سيستميك شوند.

    توزيع دارو توسط جريان خون سيستميك سريع است و با اين روش بسياري از غشاهاي

    بيولوژيك كه مي توانند جذب را به تاخير بياندازند، حذف مي شوند. حجم دوز (dose

    volume) تزريقي داخل وريدي، بين كسري از ميلي ليتر به صورت تزريق سريع (bolus

    injection) تا 500 ميلي ليتر يا بيشتر به صورت انفوزيون وريدي متغير است.

    تزريق داخل شرياني اساسا براي مقاصد تشخيصي است و به استثناي نوزادان، به ندرت

    جهت تجويز داروها استفاده مي شود. تزريق عضلاني داروها به فرم محلول آبي، اغلب

    منجر به جذب سريع و كامل مي گردد در حالي كه در تزريق زير جلدي (Subcutaneceus)

    يا حجم كم جذب آهسته تر خواهد بود. انواع راه هاي Parenteral عبارتند از: داخل

    مفصلي، داخل چشمي، داخل عضله قلب، داخل مايع مغزي نخاعي

    Intra cisternal, Intra cardiac, Intra ocular, Intra articular

    راههاي تجويز براي اثر موضعي

    راه خوراكي (Oral Route)

    اشكال دارويي حاوي مواد جاذب، تركيبات ضد ميكروبي و آنتي اسيدها ممكن است جهت

    ايجاد اثر موضعي در دستگاه گوارش طراحي شوند.

    راه موضعي (Topical Route)

    ممكن است به منظور ايجاد اثر موضعي، شكل دارويي روي اپيتليوم محل استفاده شود.

    به عنوان مثال: محصولات براي استفاده روي پوست، قرنيه چشم، موكوس بيني، ركتوم،

    واژن و مجاري ادراري.

    انواع اشكال دارويي

    اشكال مختلفي از داروها كه به بيماران تجويز مي شود در زير آمده و به طور خلاصه

    توضيح داده مي شود. تمام اشكال دارويي بايد عاري از آلودگي ميكروبي بوده و

    استانداردهاي بالايي در مورد آنها بايد رعايت شود. براي برخي اشكال دارويي،

    استريل بودن (به معني عدم وجود ميكروارگانيسم ها) ضروري است.

    بعضي از داروها توسط داروساز از محصولات استوك تهيه مي گردد. بسياري از اشكال

    دارويي كه به صورت روتين تجويز مي گردند توسط كارخانه هاي داروسازي توليد و

    بسته بندي مي شوند.

    Applications

    اينها شامل محصولات مايع يا نيمه جامد مي باشند كه بيشتر استفاده پوستي دارند.

    اين محصولات معمولا سوسپانسيون يا امولسيون مي باشند.

    كاشه (Cashes)

    اين فرم دارويي مقاديري از پودر با دانسيته متوسط تا وزن حداكثرg2 را در خود

    جاي مي دهد. امروزه اين فرم دارويي به ندرت استفاده مي شود؛ اما در گذشته براي

    پوشاندن طعم بد پودرها استفاده مي شده است. به علت اندازه بزرگ، كاشه ها بايد

    قبل از بلع به مدت چند ثانيه در آب خيسانده شوند.

 

    كپسول ها(Capsules)

    پوسته كپسول ها از ژلاتين ساخته مي شود و مثل كاشه ها به عنوان ابزاري براي

    پوشاندن طعم بد محتويات خود به كار مي روند. دو نوع اصلي كپسول وجود دارد:

    كپسول ژلاتيني سخت معمولا براي داروهاي جامد به كار مي رود. اين نوع شامل بدنه

    استوانه‌اي شكل و درپوش است كه بعد از پرشدن كپسول روي بدنه قرار مي گيرد.

    امروزه اكثر كپسول هاي استفاده شده در كارخانجات داروسازي تهيه مي شوند ولي

    گاهگاهي ممكن است براي پركردن كپسول هاي سخت به خصوص در داروخانه بيمارستان، به

    داروساز نياز باشد.

    كپسول هاي ژلاتيني نرم، كپسول هاي يك تكه اي مي باشند كه سه عمل شكل

    گيري،پركردن و بسته شدن (Sealing) در يك پروسه توليد صورت مي گيرد. محتويات اين

    گونه كپسول ها معمولا محلول ها يا داروهاي پراكنده در مايعات غيرآبي مي باشند.

    كپسول ها بايد به صورت كامل و با آب كافي بلعيده شوند.

    كلوديونها (Collodions)

    اين شكل دارويي شامل فرآورده هاي مايع براي استفاده روي پوست مي باشند.

    پيروكسيلين در يك حامل فرار حل مي شود (معمولا اترواتانول) و بعد از تبخير حلال

    يك فيلم محافظ روي پوست تشكيل مي دهد. همچنين كلوديونها ممكن است براي ايجاد

    تماس طولاني مدت بين پوست و داروي حل شده مثل اسيد ساليسيليك، به كار روند.

    كرم ها (Creams)

    كرم ها امولسيونهاي نيمه جامد مي باشند كه كاربرد خارجي دارند. كرم ها شامل دو

    نوع آبكي و روغني مي باشند كه نوع آبي امولسيون O/W و نوع روغني امولسيون W/O

    مي باشد. كرم ها براي ايجاد اثرات نرم كننده و مرطوب كننده و يا تجويز دارو از

    طريق جذب پوستي (Percutaneaus) بكار مي روند. كرم هايي كه روي زخم هاي بزرگ و

    باز استفاده مي شوند، بايد استريل باشند.

    Draughts

    اين مايعات خوراكي امروزه كمتر استفاده مي شوند. حجم دوز معمول آنها 50ml مي

    باشد كه هر دوز در يك ظرف جداگانه بسته بندي مي شود.

 

    پودرهاي پوشاننده (Dusting Powders)

    اينها شامل پودرهاي بسيار ريز و با جريان آزاد (Free-flouing) مي باشند كه

    كاربرد خارجي دارند. براي استفاده اين پودرها در زخم هاي باز، استريل بودن

    ضروري است.

    قطره هاي گوشي (Ear Drops)

    قطره هاي گوشي، محلول ها، امولسيون ها و يا سوسپانسيون هاي دارويي مي باشند كه

    توسط قطره چكان در گوش چكانيده مي شوند.

    Elixirs

    الگزيرها فرآورده هاي مايع خوراكي و شفافي از داروهاي قوي يا تهوع آور مي باشند

    كه به نحو مناسبي خوش طعم گشته اند. حامل ممكن است حاوي نسبت هاي بالايي از

    اتانول يا سوكروز به همراه مواد ضد ميكروبي (پرزرواتيو) باشد. اين محافظ ها

    باعث پايداري محلول مي‌شوند. الگزيرها از داروهايي تهيه مي شوند كه در محلول

    هاي آبي ناپايدارند (مثل آنتي‌بيوتيك‌ها)، بنابراين ممكن است به صورت گرانولهاي

    خشك تهيه شوند و اين گرانولها بلافاصله قبل از تجويز به بيمار به صورت محلول در

    آيند.

    انما (Enemas)

    انما، محلول ها، سوسپانسيون ها و يا امولسيون هايي هستند كه از طريق مقعد تجويز

    مي‌شوند.

    قطره هاي چشمي (Eye Drops)

    قطره هاي چشمي شامل سوسپانسيون ها يا محلول هاي استريل از يك يا چند دارو مي

    باشند كه در فضاي ملتحمه چكانيده مي شوند. اين فرآورده ها ممكن است به صورت تك

    دوز يا چند دوزي بسته بندي شوند.

      لوسيونهاي چشمي (Eye lotions)

    لوسيونهاي چشمي، محلول هاي مايي و استريل مي باشند كه بدون رقيق شدن جهت شستشوي

    چشم استفاده مي شوند. محلول هاي استريل كه عاري از مواد ضد ميكروبي مي باشند،

    ممكن است براي كمك هاي اوليه استفاده شوند ولي طي 24 ساعت از باز كردن ظرف،

    بايد دور انداخته شوند.

 

    پمادهاي چشمي (Eye ointments)

    پمادهاي چشمي محصولات نيمه جامد و استريل مي باشند كه در ملتحمه يا حاشيه چشم

    (eyelid margin) استفاده مي شوند. اين پمادها شامل يك يا چند دارو مي باشند كه

    در يك پايه غير محرك مناسب، محلول يا پراكنده شده اند. (Dissolved/ Dispersed)

    غرغره ها(Gargles)

    غرغره ها محلول هايي آبي هستند كه به منظور پيشگيري يا درمان عفونت هاي گلو

    استفاده مي شوند. اين فرآورده ها معمولا به صورت فرم هاي غليظ تهيه و عرضه مي

    گردند. بنابراين بايد قبل از استفاده توسط آب گرم رقيق شوند.

    ژل ها (Gels)

    ژل ها محصولات نيمه جامد، غير روغني و شفافي هستند كه اساسا استفاده خارجي

    دارند. عامل ژله كننده ممكن است ژلاتين، كربوهيدرات (مثل نشاسته، تراگاكانت،

    سديم آلژينات) و يا يك مشتق سلولزي باشد. ژل هايي كه براي زخم هاي باز و بزرگ

    بكار مي روند بايد استريل باشند.

    كلمه "gel" به سوسپانسيون منيزيم يا آلومينيوم هيدروكسايد كه به عنوان آنتي

    اسيد استفاده مي شوند، نيز اطلاق مي شود.

    گرانول ها (Granules)

    گرانول ها براي تجويز دهاني، ذرات ريز و غيرمعمولي با قطر0.2-2mm مي باشند كه

    در ساشه ها به صورت تك دوز بسته بندي مي شوند. برخي گرانول ها را بايد روي زبان

    ريخته و با آب بلعيد و برخي ديگر را بايد قبل از استفاده در آب حل نمود. در

    هنگام افزودن گرانول هاي جوشان به آب گاز كربن دي اكسايد متصاعد مي شود.

    Inhalations

    اينها محصولات مايعي هستند كه يا از مواد فرار تشكيل شده اند يا حاوي آنها مي

    باشند. اين فرآورده ها براي بهبود احتقان و التهاب دستگاه تنفس به كار مي روند.

    برخي فرار هستند به نحوي كه مي توان آنها را در دماي اتاق از يك دستمال استنشاق

    نمود. محصولات اختصاصي ممكن است در كپسول هاي ژلاتيني نرم بسته بندي شوند كه

    قبل از استنشاق، مايع از آن خارج مي شود. انواع ديگر Inhalation را به آب داغ

    ولي نه در حال جوش اضافه مي كنند و بخار حاصله را به مدت 10 دقيقه استنشاق مي

    نمايند. اين نوع Inhalation شامل مواد زير مي باشد:

    محلول هاي ساده دارويي كه در الكل يا فرآورده هاي الكلي حل شده اند و توزيع هاي

    مايي كه به منظور جذب و توزيع اجزاء فرار حاوي كربنات منيزيم سبك (light) مي

    باشند.

    Implant

    Implant ديسك ها يا سيلندرهاي استريل مي باشند كه توسط جراحي وارد بافت هاي بدن

    مي شوند و براي رهاسازي يك يا تعداد بيشتري دارو در طي مدت زمان طولاني طراحي

    مي شده اند

    Insufflations

    اينها پودرهاي دارويي هستند كه توسط وسيله اي بنام insufflator به داخل گوش،

    بيني،گلو يا حفرات بدن پاشيده مي شوند. امروزه اين فرآورده ها ديگر استفاده نمي

    شوند و تك دوز پودرهاي دارويي در كپسول هاي سخت، جايگزين آنها شده اند. اين

    كپسول ها توسط دستگاهي مي شكنند و پودر دارويي را بيمار استنشاق مي كند. اين

    شيوه بيشتر براي دارورساني به دستگاه تنفس از طريق استنشاق بكار مي رود.

    محلول هاي شستشو (Irrigation Solution)

    اينها محلول هاي عاري از پيروژن و استريل مي باشند كه براي شستشوي حفرات بدن،

    محلول‌هاي جراحي، زخم ها و يا سيستم ادراري تناسلي به كار مي روند.

    Linctuses

    لينكتوس ها محصولات مايع و ويسكوز خوراكي هستند كه معمولا براي تسكين سرفه

    تجويز مي شوند.

    اين فرآورده ها معمولا حاوي نسبت بالايي از شربت و گليسرول مي باشند كه اثر

    بهبود دهنده (demulcent) روي غشاء گلو دارد. حجم دوز معمول كم (حدودا 5ml) است

    و به منظور طولاني كردن اثر بهبوددهنده فرآورده، بايد از رقيق كردن آن خودداري

    كرد.

    Linements

    لينمانها فرآورده هاي مايع، نيمه مايع و گاها نيمه جامدي هستند كه بر روي پوست

    كاربرد دارند. لينمانها ممكن است محلول هاي الكلي، روغني يا امولسيون باشند.

    انواع ضد التهابو تحريك كننده (Stimulating) روي پوست ماساژ داده مي شوند در

    حالي كه برخي انواع ديگر توسط يك پانسمان گرم يا يك برس استفاده مي گردد. مثال

    نوع دوم شامل انواع بي حسي و Smoothing مي باشد. لينمانها را نبايد روي پوست

    آسيب ديده به كار برد.

    Lotions

    لوسيون ها فرآورده هاي مايعي هستند كه كاربرد خارجي دارند و استفاده از اين

    فرآورده ها نياز به مالش دادن ندارد. اين محصولات يا به صورت آهسته روي پوست

    ماليده مي شوند (dabbed) يا اينكه با يك پانسمان مناسب روي پوست قرار مي گيرند.

Lozenges

    لوزنج ها فرآورده هاي جامدي هستند كه به طور عمده از شكر و صمغ تهيه شده اند.

    صمغ در فرمولاسيون، به فرآورده قوام و چسبندگي مي بخشد و آهسته رهش شدن دارو را

    تسهيل مي كند. لوزنج ها براي درمان بيماري هاي دهان و گلو و تجويز ضد احتقان ها

    يا ضد سرفه ها به صورت آهسته رهش بكار مي روند.

    Mixtures

    ميكسچرها فرآورده هاي خوراكي مايعي هستند كه شامل يك يا چند دارو به صورت محلول

    يا سوسپانسيون در يك حامل مايي مي باشند. official mixtures معمولا براي

    نگهداري طولاني مدت فرموله نمي شوند.

    دهانشويه ها(Mouth washes)

    دهانشويه ها مشابه غرغره ها مي باشند اما براي بهداشت دهان و درمان عفونت هاي

    دهاني استفاده مي شوند.

    Lozenges

    دهانشویه

    قطره ها و اسپري هاي بيني(Nasal Drops and Sprays)

    محلول هاي دارو ممكن است از يك قطره چكان يا يك بطري فشاري (Squeeze bottle)

    داخل بيني چكانيده شوند. دارو مي تواند اثرات موضعي از جمله اثرات آنتي

    هيستاميني، منقبض كننده عروق و ضد احتقان داشته باشد. به موازات اين اثرات ممكن

    است دارو از طريق غشاء موكوسي جذب سيستميك شود كه هورمون پپتيدي اكسي توسين و

    وازوپرسين از اين جمله مي‌باشند.

    از به كار بردن قطره هاي روغني بيني بايد خودداري شود چرا كه ممكن است به مژك

    هايبيني (Ciuia) آسيب وارد شود. استفاده طولاني مدت از منقبض كننده هاي عروقي

    بيني ممكن است اثرات معكوس داشته باشد و منجر به گشادشدن عروق و احتقان بيشتر

    گردد.

    پمادها (Ointments)

    پمادها فرآورده هاي چرب و نيمه جامدي هستند كه بر روي پوست، موكوس ركتوم يا

    بيني استفاده مي شوند. پايه پمادها معمولا غيرآبكي و غيرقابل اختلاط با ترشحات

    پوست مي باشد. پمادها مي توانند به عنوان نرم كننده به كار روند يا اينكه حاوي

    داروهاي محلول يا سوسپانسيون شده در پايه خود باشند. پمادهايي كه براي زخم هاي

    بزرگ و باز بكار مي روند بايد استريل باشند.

    امولسيون هاي خوراكي (Oral emulsions)

    عبارت "امولسيون خوراكي" به عنوان يك شكل دارويي را مي توان به اين صورت تعريف

    كرد: توزيعي از قطره هاي ريز يك مايع روغني در يك فاز آبي كه تشكيل يك فاز

    پيوسته بدهند. داروها مي توانند در هر يك از فازها حل شوند يا اينكه در

    امولسيون پراكنده گردند.

    مايعات خوراكي(Oral liquids)

    مايعات خوراكي فرآورده هاي هموژني هستند كه حاوي يك يا تعداد بيشتري ماده موثره

    به صورت محلول يا سوسپانسيون شده در حامل مناسب مي باشند. الگزيرها، لينكتوس

    ها، ميكسچرها، قطره هاي خوراكي، امولسيون هاي خوراكي، محلول ها و سوسپانسيون

    هاي خوراكي در دسته كلي محلول هاي خوراكي قرار مي گيرند.

    رنگ ((Paints

    رنگ ها مايعاتي هستند كه بر روي پوست يا مخاط كاربرد دارند. حلال رنگ هاي پوستي

    اغلب فرار است و بلافاصله تبخير شده، فيلمي رزيني از دارو در محل باقي مي

    گذارند. رنگ هاي گلو ويسكوزيته بيشتري دارند. علت اين امر غلظت بالاي گليسرول

    آنها مي باشد. اين رنگ ها براي طولاني كردن مدت تماس دارو با ناحيه درگير طراحي

    شده اند.

    فرآورده هاي تزريقي Parenteral Preparations

    اينها اشكال دارويي استريل هستند كه حاوي يك يا تعداد بيشتري دارو بوده و براي

    تجويز تزريقي طراحي شده اند. فرآورده هاي تزريقي محلول ها، سوسپانسيون ها يا

    امولسيون هاي استريل در حامل مناسب آبي يا غير آبي مي باشند و معمولا وابسته به

    راه تجويز طبقه بندي مي‌شوند.

    (Powders for injection) پودرهاي تزريقي مواد جامد استريل مي باشند كه با اضافه

    كردن حجم مناسب مايع استريل، به صورت محلول يا سوسپانسيون در مي آيند. محلول يا

    سوسپانسيون تزريقي معمولا بلافاصله قبل از استفاه تهيه مي شوند تا از تخريب طي

    نگهداري طولاني جلوگيري گردد.

    انفوزيونهاي داخل وريدي، محلول هاي امولسيونه استريل آبي هستند كه عاري از

    پيروژن و ايزوتون با خون مي باشند. به اين فرآورده ها مواد ضد ميكروبي يا عوامل

    بافر كننده افزوده نمي‌شود و براي تجويز داخل وريدي با حجم هاي بالاتر از 15-10

    ميلي ليتر طراحي شده اند.

    خميرها Pastes

    خميرها فرآورده هاي نيمه جامدي مي باشند كه كاربرد خارجي دارند. تفاوت خميرها

    با پمادها يا ژل ها در اين است كه خميرها حاوي درصد بالايي از پودر ريز دارويي

    مي باشند. پايه خميرها ممكن است غير آبكي (پارافين مايع يا نرم (Soft) ) يا

    محلول در آب (گليسرول يا يك موسيلاژ) باشد. قوام خميرها، استفاده از آنها را به

    عنوان پوشش محافظ مناسب مي سازد. خميرهايي كه روي زخم هاي بزرگ و باز استفاده

    مي شوند بايد استريل باشند.

    Pastills

    پاستيل ها فرآورده هاي دارويي جامدي هستند كه براي حل شدن آهسته در دهان طراحي

    شده‌اند. پاستيل ها نرم تر از لوزنج ها مي باشند و پايه آنها گليسرول و ژلاتين

    يا آكاسيا و شكر مي‌باشد.

    Pessaries

    اينها محصولات دارويي جامدي هستند كه براي استفاده در داخل واژن طراحي شده اند

    تا در آن محيط ذوب يا حل شوند. داروها ممكن است اثر موضعي داشته باشند يا اينكه

    از غشاء موكوسي واژن جذب سيستميك گردند. سه نوع Pessaries وجود دارد.Moalded

    Pessaries مخروطي شكل هستند و به شيوه شيافهاي قالبي و دست ساز تهيه مي‌شوند.

    Compressed Pessaries or Vagingal tablets در اشكال مختلف ساخته مي شوند و شبيه

    قرص هاي خوراكي به شيوه پرس تهيه مي گردند.Vaginal Capsules شبيه كپسول هاي

    ژلاتيني نرم و خوراكي مي باشند كه فقط در اندازه و شكل متفاوت مي باشند.

    Pills

    شكل دارويي خوراكي كه شامل توده كروي شكل تهيه شده از يك يا تعداد بيشتري دارو

    و مواد جانبي بي اثر مي باشند. پيل ها امروزه به ندرت استفاده مي شوند، كلمه

    “Pill” در محاوره به اشتباه مترادف قرص هاي ضد بارداري خوراكي (OCP) استفاده مي

    شود و اين در حالي است كهOCP به شيوه پرس تهيه مي شود.

    ضمادها

    فرآورده هايي شبيه خميرها مي باشند كه به علت قابليت نگهداري خوب حرارت، به

    صورت موضعي براي كاهش درد و التهاب بكار مي روند. بعد از حرارت دادن فرآورده را

    به صورت لايه اي ضخيم روي باند پهن مي كنند و با حرارتي كه براي بيمار قابل

    تحمل باشد، باند را روي موضع قرار مي دهند.

    Powders oral

    دو نوع پودر براي استفاده داخلي وجود دارد:

    Bulk Powders: معمولا حاوي داروهاي غير Potent مثل آنتي اسيدها مي باشند چرا كه

    بيمار دوز مصرفي را توسط يك قاشق 5 ميلي ليتري اندازه گيري ميكند. سپس يا پودر

    در آب پراكنده مي شود يا اينكه در مورد پودرهاي جوشان در آب حل مي شود.

    Powders for mixtures

    اينها پودرهايي هستند كه به نسبت استاندارد ميكسچرهاي از نوع سوسپانسيون، با هم

    مخلوط شده اند. به عنوان مثال مي توان از مخلوط BP مگنزيوم تري سيليكات نام

    برد. پودرهاي مخلوط شده را مي توان به صورت مناسب به فرم خشك نگهداري كرد. در

    موقع نياز مي توان با اضافه كردن حامل مناسب و هر مايع ديگري از پودر خشك،

    سوسپانسيون دارويي تهيه كرد.

    Pressurized dispensers

    (aerosol sprays )

    انواع متعدد و مختلف محصولات دارويي ممكن است به اين فرم بسته بندي شوند كه

    عموما اينها را به عنوان آئروسل مي شناسند. اسپري هاي سطحي كه ذراتي با قطر mμ

    100 يا بزرگ تر توليد مي كنند ممكن است كاربردهاي متعددي از جمله موارد زير

    داشته باشند:

    ضد عفوني كننده سطحي، پوشش دهنده زخم و سوختگي، بهبود تحريك ناشي از گاز گرفتگي

    يا گزش و بهبود درد عضلاني

    Spray-on dusting powders در ظروف تحت فشار (Pressurized) نيز در دسترس

    مي‌باشند.

    Foam dispensors در برخي فرآورده هاي اسپرم كش استفاده مي شوند. كف هاي مقعدي

    به صورت metered dose بسته بندي مي شوند. آئروسل هاي meterd dose كه گليسريل

    تري نيترات را براي جذب سريع از غشاء‌ بوكال به فرم قطركهاي ريز در مي آورد نيز

    در دسترس مي‌باشند.

    داروساز بايد متوجه باشد كه سوء استفاده (abuse) پروپلانت ها همانند حلال ها مي

    تواند توهم زايي، مسموميت شديد و مرگ احتمالي را به دنبال داشته باشد.

    Pressurizde inhalation

    (aerosol inhalations)

    آئروسل هاي استنشاقي، محلول ها، سوسپانسيون ها يا امولسيون هاي دارويي مي باشند

    كه به صورت مخلوط با پروپلانت هاي بي اثر در dispenser هاي آئروسل بسته بندي مي

    شوند. دريچه فنري به همراه يك وسيله metering (دوز بندي) در نهايت باعث رهايش

    دارو به صورت قطركهاي با قطر μm 50 يا كمتر مي شود، آنگاه مريض داروي رها شده

    را از طريق دهان استنشاق مي كند. دريچه در برخي انواع توسط فشار انگشت و در

    برخي ديگر با نفس كشيدن بيمار از قطعه دهاني فعال مي شود.

    محلول ها

    محلول ها فرآورده هايي هستند كه حاوي يك يا تعداد بيشتري اجزاء محلول مي باشند.

    اين فرآورده ها كاربردهاي مختلفي اعم از داخلي و خارجي دارند.

    قرص هاي محلول ساز

    Solutions tablets

    اينها قرص هاي پرس شده اي هستند كه براي تهيه محلول در آب حل مي شوند و بر روي

    پوست يا غشاء مخاطي كاربرد دارند. اين قرص ها معمولا بدون پوشش و در دو سو محدب

    مي‌باشند. آنهايي كه حاوي مواد سمي هستند از نظر شكل و رنگ متفاوت مي باشند.

    اين قرص ها به گونه اي فرموله شده اند كه سريعا حل شوند

    اسپري ها ((Sprays

    اسپري ها فرآورده هاي دارويي مي باشد كه در محيط مايي، الكلي يا محيط حاوي

    گليسرول فرموله شده اند. اين اسپري ها به وسيله atomizer يا Nebulizer مناسب بر

    روي غشاء موكوسي گلو و بيني استفاده مي شوند.

    شيافها (Suppositories)

    شياف ها فرآورده هاي جامدي هستند كه براي استفاده در ركتوم طراحي شده اند. شياف

    ها در ركتوم ذوب، حل يا پراكنده مي شوند و اثر موضعي يا سيستميك از خود نشان مي

    دهند.

    شربت ها (Syrups)

    شربت ها محلول هاي مايي غليظ از يك قند (معمولا سوكروز) مي باشند. شربت هاي

    معطر، فرم مناسبي براي پوشاندن طعم نامطلوب داروها مي باشند. به علت تسريع فساد

    دندانها، استفاده طولاني مدت از اين فرآورده ها توصيه نمي شود. به همين دليل

    شربت هاي سوربيتول از اين لحاظ ارجح مي باشند.

    قرص ها

    Tablet

    قرص ها از پرس كردن دارو و مواد جانبي متعدد به صورت شكل دارويي جامد، تهيه مي

    شوند. هر قرص حاوي يك تك دوز از دارو (ها) مي باشد. قرص هاي خوراكي معمولا با

    آب بلعيده مي شوند اما جويدن يا حل كردن قرص قبل از استفاده نيز ممكن است توصيه

    شود. قرص ها به طوري طراحي شده اند كه دارو را در مجراي گوارشي رها كنند تا به

    سيستم گردش خون جذب شود يا اينكه ندرتا اثر موضعي داشته باشد (به Solution tab

    و Pessaries مراجعه شود.)

    Vitrellae

    اينها كپسول هايي با ديواره ضخيم شيشه اي هستند كه حاوي مواد فرار مي باشند كه

    توسط جاذب پشمي پنبه اي و كيسه خارجي ابريشمي محافظت مي شوند. كپسول براي رهايش

    ماده و استنشاق بخار آن شكسته مي شود. اين فرم قبلا براي تجويز نيتريت هاي فرار

    در درمات آنژين صدري استفاده مي شده اند ولي امروزه منسوخ گشته اند.

    محصولات حد واسط استفاده شده در داروهاي تركيبي (Compounding)

    محصولات ذكر شده در زير ممكن است توسط داروساز به عنوان محصولات استوك تهيه شود

    يا اينكه از كارخانجات داروسازي تهيه گردد. اين موارد در تهيه داروهاي تركيبي

    استفاده مي‌شوند.

    عصاره ها ((Extracts

    اينها فرآورده هاي غليظي هستند كه حاوي ماده موثره گياهان يا داروهاي حيواني مي

    باشند. اين محصولات با حلال هاي مناسب استخراج و تغليظ شده اند و به سه فرم

    عصاره مايع ، نرم و خشك وجود دارند.

    گليسرين ها (Glycerins)

    اينها محلول هاي دارويي در گليسرول مي باشد كه آبدار يا بدون آب هستند.