بررسی ازمایشگاهی کبد

بررسی ازمایشگاهی کبد

براي بررسي كاركرد هر ارگاني آزمايش‌هاي خاصي وجود دارد. مثلاً براي بررسي كاركرد قلب از نوار قلب استفاده مي‌شود. همچنين براي برآورد كار كليه از سطح اوره خون و نيز آزمايش ادرار بهره‌گيري مي‌شود. كبد در عمليات متفاوتي دخالت داشته و اندازه‌گيري مواد اوليه يا مواد حاصله از عمليات كبدي مي‌تواند نشان دهنده كاركرد كبد باشد. از بين اين آزمايش‌هاي متعدد چند آزمايش به طور استاندارد پذيرفته شده و انجام آنها در بررسي‌هاي كبدي مرسوم شده است. اين آزمايش‌ها عبارتند از:

1ـ آنزيم‌هاي كبدي:

از بين آنزيم‌هاي متعدد كبدي سه آنزيم براي بررسي كاركرد كبد مورد اندازه‌گيري قرار مي‌گيرند. دو آنزيم ALT و AST در داخل سلول و آنزيم آلكالن فسفاتاز (Alkph) در غشا سلول وجود دارند. در اثر از بين رفتن سلول كبدي اين آنزيم‌ها در خون رها مي‌شوند. بنابر اين بالا رفتن اين آنزيم‌ها نشانه‌اي از تخريب سلول‌هاي كبدي است. دو آنزيم اول (ALT-AST) بيشتر نشان دهنده وضعيت سلول‌هاي كبدي و آلكالن فسفاتاز بيشتر نشان دهنده عملكرد و آسيب مجاري صفراوي به خصوص مجاري خارج كبدي است. سطح نرمال اين دو آنزيم در سيستم‌هاي متفاوت فرق مي‌كند و به طور كلي كمتر از 40 واحد بين‌المللي است. آلكالن فسفاتاز تا حد 300 براي بالغين و 1200 براي اطفال نرمال تلقي مي‌شود.

سطح آنزيم‌ها در هپاتيت حاد چگونه است؟

$ در هپاتيت‌هاي حاد ويروسي آنزيم‌ها تا حد 20 برابر نرمال و حتي بيشتر هم ممكن است بالا بروند كه اين امر عادي بوده ولي خود به خود پايين آمده و احتياج به پيگيري ندارد.

آنزيم‌ها در هپاتيت A (آ) تا چه مدت بالا مي‌مانند؟

$ انتظار بر آن است كه آنزيم‌ها طي 4 ماه به حد نرمال برگردند. ولي در مواردي تا 6 ماه و حتي بيشتر هم ممكن است بالا بمانند.

سطح آنزيم‌ها در فرد ناقل سالم چگونه است؟

$ فرد ناقل سالم مثل فرد عادي است. بنابر اين سطح آنزيم‌ها هم بايد نرمال باشد. در پيگيري دائمي فرد ناقل سالم سطح آنزيم‌هاي كبدي AST و ALT بررسي مي‌شود. در صورت بالا رفتن آنزيم‌ها حتي در حد 5/1 برابر نرمال فرد از حالت ناقل سالم خارج شده و احتياج به بررسي‌هاي بعدي دارد. بررسي سطح آنزيم‌ها آزمايشي نسبتاً ارزان بوده و كليدي قابل اطمينان براي بررسي كاركرد كبد است.

2ـ آلبومين:

مهمترين پروتئين خون بوده، توسط كبد توليد مي‌شود سطح نرمال آن در خون بين 5/3 تا 7 است. كاهش آن از حد 5/3 باعث خروج مايع از رگ و بروز ورم در پاها و آب آورده شكم مي‌شود. كمتر شدن سطح آلبومين از 5/2 از نشانه‌هاي درگيري شديد كبدي است.

3ـ گاماگلوبولين:

از ديگر پروتئين‌هاي كبدي است كه نشان دهنده وجود التهاب و عفونت مي‌باشد. حد نرمال آن 5/1 (تقريباً 20% پروتئين‌هاي خون) است. در صورتي كه ميزان گاماگلوبولين از اين حد بيشتر شود نشانه التهاب و فعاليت ويروس مي‌باشد.

4ـ زمان انعقاد خون (PT):

ساخت بعضي عوامل انعقادي بر عهده كبد است. اختلال كبدي و كاهش توليد اين عوامل باعث طولاني‌تر شدن زمان انعقاد و در نتيجه خونريزي مي‌شود. زمان انعقاد خون در شرايط آزمايشگاهي معمولاً در حد 13 يا 14 ثانيه طبيعي محسوب مي‌شود ولي چون عوامل محيطي تأثير زيادي بر اين زمان مي‌گذارند بجاي بررسي سطح مطلق PT، آن را با زمان انعقاد خون نرمال در همان شرايط مقايسه مي‌كنند. اين آزمايش شاخص خيلي معتبري براي بيماري‌هاي كبدي نيست.

5ـ بيلي روبين:

تخريب گلبول قرمز باعث آزاد شدن هموگلوبين و در مرحله بعدي قسمت پروتئيني آن يعني گلوبولين مي‌شود. گلوبولين طي عمليات خاصي به بيلي‌روبين تبديل مي‌شود. تجمع اين ماده و رسوب آن باعث ايجاد زردي مي‌شود. بيلي‌روبين برحسب وصل شدن به پروتئين خاصي در كبد به دو نوع مستقيم و غيرمستقيم تقسيم مي‌شود كه نوع اول قابل حل در آب و بنابر اين قابل دفع در ادرار است چون واكنش اين دو ماده در شرايط آزمايشگاهي با يكديگر متفاوت است براي آنها لفظ بيلي‌روبين مستقيم و غيرمستقيم (برحسب واكنش آزمايشگاهي) به كار مي‌رود. در بررسي‌هاي آزمايشگاهي مجموع بيلي‌روبين مستقيم و غيرمستقيم (بيلي‌روبين كل) و نيز بيلي‌روبين مستقيم به كار مي‌رود.

سطح نرمال بيلي‌روبين مجموعاً در حد 1 تا 5/1 و سطح بيلي‌روبين مستقيم در حد 2/0 تا 3/0 مي‌باشد. افزايش سطح بيلي‌روبين كل و نيز افزايش سطح بيلي‌روبين مستقيم از 20% بيلي‌روبين كل افزايش بيلي‌روبين تلقي شده و بايد پيگيري شود. در بيماري هپاتيت حاد سطح بيلي‌روبين كل معمولاً به 5/4 تا 5 مي‌رسد در فرد ناقل سالم در حد نرمال و در هپاتيت مزمن فعال مختصري افزايش يافته است. بيلي‌روبين براي بيماري‌هاي خوني و نيز بيماري‌هاي كيسه صفرا شاخص آزمايشگاهي مناسبي است. ولي براي بيماري هپاتيت بررسي مناسب و كليدي تلقي نمي‌شود.

6ـ نشانه‌هاي ويروسي:

نشانه‌هاي ويروس به دو دسته كلي تقسيم مي‌شوند يكي ذرات خود ويروس كه براي بدن عامل خاجي محسوب شده و اصطلاحاً آنتي‌ژن (Ag) ناميده مي‌شوند. واكنش بدن در مقابل هر عامل خارجي يا آنتي‌ژن توليد نوعي پروتئين خنثي كننده يعني آنتي‌بادي (پادتن) است. هر ويروس و آنتي‌ژني، آنتي‌بادي خود را دارد و اين آنتي‌بادي‌هاي خاصيت درماني و در بعضي موارد خاصيت مصونيت‌زايي دارند. گرچه از نظر تئوريك همه ويروس‌ها آنتي‌ژن دارند ولي در عمل همه آنتي‌ژن‌ها قابل شناسايي نيستند. برخي از ويروس‌ها هم بيش از يك آنتي‌ژن دارند كه در جاي خود به آنها اشاره مي‌كنيم.                                                                                       نوع آنتي‌بادي برحسب زمان درگيري متفاوت است بنابر اين برحسب نوع آنتي‌بادي مي‌توان درباره زمان درگيري اظهار نظر كرد. امروزه با پيشرفت دانش مي‌توان ذرات ژنتيكي ويروس را در خون يا بافت كبد جستجو كرد كه به آن (پي‌سي‌آر) (Polymerase Chain Reaction) PCR مي‌گويند. اين آزمايش در برخي آزمايشگاه‌هاي تخصصي انجام شده و هزينه بالايي دارد. به همين علت در خط دوم آزمايش‌ها قرار داشته و براي تأييد اختلالات يافت شده در آزمايش‌هاي ساده‌تر و ارزان‌تر به كار مي‌رود. در قسمت بررسي هر ويروس مجدداً درباره نشانه‌هاي ويروسي بحث خواهيم كرد.

 

آنتی‌اکسیدان و متابولیت

آنتی‌اکسیدان

آنتی اکسیدان‌ها (به انگلیسی: antioxidant) موادی هستند که از تشکیل رادیکال‌های آزاد در سلول‌ها جلوگیری می‌کنند. آنتی اکسیدان‌ها نقش مهمی در پیشگیری از سرطان دارند. لوتئین و زیگزانتین از مواد آنتی اکسیدانی هستند که در تخم مرغ وجود دارند.این مواد آنتی اکسیدان باعث جلوگیری از بروز آب مروارید می‌شوند. از آنتی اکسیدان‌های مهم بدن میتوان به ویتامین E اشاره کرد

 

متابولیت (به انگلیسی: Metabolite) واسط و محصولات دگرگشت می‌باشند. از این کلمه معمولا برای اشاره به مولکول‌های کوچک استفاده می‌شود

گویچه سرخ

گویچه سرخ

گویچهٔ سرخ، گلبول قرمز یا اریتروسیت‌ها (به انگلیسی: Red blood cell یا RBC) متداول‌ترین نوع یاخته‌های خونی است و در بدن مهره‌داران، نقش اصلی رساندن اکسیژن را، از شش‌ها (یا آبشش‌ها) به بافت‌ها، بازی می‌کند.

گلبول‌های قرمز سکه مانند(مقعر الطرفین)، کوچک و فاقد هسته و سایر اندامک‌ها است. به همین جهت تنها منبع برای تامین انرژی در آن فرآیند گلیکولیز است. در شرایط طبیعی قطر آن‌ها به طور متوسط ۷٫۵ میکرون می‌یاشد. اگر اندازهٔ سلول کوچک‌تر از ۶ میکرون باشد میکروسیت و اگر بزرگ‌تر از ۹ میکرون باشد، ماکروسیت نامیده می‌شود. حضور گویچه‌های قرمز با اندازه‌های مختلف در خون را آنیزوسیتوزیس (Anisicytosis) و حضورشان با اشکال مختلف در خون را پوی‌کیلوسیتوزیس (Poikilocytosis) می‌نامند که در حالات مرضی دیده می‌شوند. تعداد گویچه‌های قرمز در حالت طبیعی در خون زنان ۳٫۶ تا ۵٫۵ میلیون و در خون مردان ۴٫۱ تا ۶ میلیون در هر میکرولیتر می‌باشد. نسبت حجم سلول‌های خون به کل خون بر حسب درصد را هماتوکریت مینامند. این نسبت در زنان و مردان سالم و بالغ به ترتیب برابر ۴۵-۳۵ و ۵۰-۴۰ درصد است.

سیتوپلاسم گویچه‌های قرمز اسفنجی بوده و به وسیلهٔ غشاء پلاسمی قابل ارتجاعی احاطه شده تا این سلول بتواند تغییر شکل بدهد و از مویرگ‌های باریک عبور کند.

در سیتوپلاسم گلبول رنگدانه‌ای به نام هموگلوبین وجود دارد که پروتئینی آهن‌دار است. گلبول قرمز به وسیلهٔ هموگلوبین خود در جاهایی که تراکم اکسیژن زیاد باشد این آهن با اکسیژن ترکیب شده و اُکسی هموگلوبین را تشکیل می‌دهد و در جایی که تراکم اکسیژن کم باشد تجزیه شده و اکسیژن آزاد می‌کند. این خاصیت هموگلوبین در جابه‌جایی اکسیژن از شش‌ها به بافت‌ها بسیار سودمند است. عمر هر گلبول قرمز حدود چهار ماه است. بعد از این مدت گلبول در کبد تجزیه می‌شود و آهن موجود در کبد اندوخته می‌شودتراکم گلبول قرمز و عمر آن ۱۲۰ روز است.

تولید

اریتروسیت‌ها در دوران جنینی ابتدا در کیسه زرده و سپس در کبد، طحال، گره‌های لنفی و مغز استخوان ساخته می‌شوند. از حدود ۵ سالگی به بعد گلبول سازی فقط در مغز استخوان‌های پهن انجام می‌شود. عامل تنظیم کننده ساخت اریتروسیت‌ها پروتئینی یه نام اریتروپویتین است که بر اثر کاهش اکسیژن رسانی به بافت‌ها از کبد و کلیه‌ها ترشخ می‌شود. برای ساخت اریتروسیت‌ها وجود ویتامین ب۱۲ و همچنین اسید فولیک ضروری است. بنابراین کمبود آهن در یدن باعث نوعی کمخونی به نام آنِمی فقر آهن می‌شود.

عمر اریتروسیت‌ها در حدود ۱۲۰ روز است و بعد از آن غشای آنها سخت و شکننده می‌شود و وقتی پیر می‌شوند، در هنگام عبور از مویرگ‌های کبد و طحال آسیب می‌بینند و از بین می‌رونذ.

به فرایند تولید گلبول قرمز Erythropoiesis گویند. در صورت کاهش یافتن سطح اکسیژن در کلیه، کلیه هورمون اریتروپویتین را ترشح می کند و فرایند تولید گلبول قرمز به کار می افتد.

بیماری‌ها و اختلالات گویچه‌های سرخ

این اختلالات بسیار متنوعند از نقائص آنزیمی مانند فاویسم ، انواع کم خونی مانند کم خونی فقر اهن ، تالاسمی و سلول داسی شکل ، اختلالات شکل گویچه مانند اسفروسیتوز.

مغز استخوان

مغز استخوان

مغز استخوان راناستخوان متراکم دارای یک حفره مرکزی به نام مغز استخوان است که با آندوستئوم پوشیده شده است. در پیرامون استخوان ، پرده ضریع قرار دارد که کل استخوان را حفاظت می‌کند. استخوانهای اسفنجی دارای حفره‌های کوچک و بزرگ و سیستمهای هاورس ناقص هستند.

مغز استخوان بافت نرم و پررگی است که داربست آن را بافت رتیکولر پایه ریزی می‌کند و بر روی آن سلول‌های گوناگون خونی، خونساز و چربی قرار دارد. مغز استخوان حفره میانی استخوان‌های دراز و فضاهای میان ترابکولی استخوان‌های اسفنجی را پر می‌کند. مغز استخوان به دو صورت مغز قرمز و مغز زرد دیده می‌شود که یکمی بیشتر از سلول‌های خونساز پایه ریزی شده و بافت میلوئید نیز خوانده می‌شود و دومی بیشتر در بر گیرنده سلول‌های چربی است.

در مرحله جنینی و پس از زایش تا مرحله بلوغ همه استخوان‌ها در بر گیرنده مغز قرمز می‌باشند ولی در بزرگسالان مغز قرمز محدود به مهره‌ها، استخوان‌های جناغ، دنده‌ها و استخوان‌های جمجمه می‌باشد و در بقیه جاها با مغز زرد جایگزین می‌شود.

عملکرد مغز استخوان

اصولا تمام مغز استخوان‌های بدن تا دوران بلوغ خونسازی می‌کنند ولی مغز استخوان دراز پس از سن بیست سالگی به بافت چربی تبدیل شده و دیگر عمل خونسازی را انجام نمی‌دهد. از این پس تنها مغز استخوان‌هایی همانند مهره‌ها، جناغ سینه، دنده‌ها عمل خونسازی را انجام می‌دهند. کم کم که سن بسیار می‌شود قدرت سازندگی مغز استخوان نیز کاهش می‌یابد و در سنین پیری کم خونی کوتاهی نمایان می‌گردد. مغز استخوان به راستی جزء دستگاههای خون ساز بدن محسوب می‌شود.

در بزرگسالان اندام خونساز مغز استخوان است ولی در جنین جگر نیز به این کار اشتغال دارد. در چند هفته نخست زندگی جنین گلبول‌های سرخ در کیسه زرده ساخته می‌شوند و در میانه‌های آبستنی اندام اصلی سازنده گویچه سرخ جگر است. در همان سان شمار قابل ملاحظه‌ای گلبول قرمز نیز بدست طحال و غدد لنفاوی ساخته می‌شود. در ماه‌های پایانی آبستنی و پس از زایش گلبول‌های قرمز اساسا بدست مغز استخوان ساخته می‌شود.

سلول‌های مغز استخوان

در مغز استخوان سلول‌هایی به نام سلول‌های بنیادی چند ظرفیتی هست که دو نوع سلول از آنها جدا می‌شود.

■سلول‌های رده لنفوئیدی که لنفوسیت‌های نوع B و T را می‌سازند.

■سلول‌های رده میلوئیدی که این سلول‌ها در راه تکاملی خود تبدیل به چندین نوع سلول می‌شوند. این سلول‌ها از آن جهت که در پیرامون کشت توانا به پایه ریزی کلنی هستند به نام واحدهای کلنی ساز (CFU) شناخته می‌شوند این سلول‌ها بر این پایه‌اند:

■۱. سلول‌های کلنی ساز که رده مگاکاریوسیتی را می‌سازند و در پایان پلاکت‌ها را بوجود می‌آورند.

■۲. سلول‌های کلنی ساز که رده‌های گرانولوسیت و مونوسیت را می‌سازند.

■۳. سلول‌های کلنی ساز که رده ائوزینوفیلی را می‌سازند.

■۴. واحد کلنی ساز سازنده رده بازوفیلی.

■۵. واحد کلنی ساز که رده اریتروئیدی را می‌سازند. این سلول‌ها در پایان گلبول‌های قرمز را بوجود می‌آورند.

ادامه نوشته

پاپ اسمير و ضرورت انجام آن

پاپ اسمير و ضرورت انجام آن

پاپ اسمير روشي است که سبب تشخيص (و درمان زودرس) سرطان دهانه رحم مي شود. سرطان دهانه رحم سالانه بيش از صد هزار زن را در ايالات متحده امريکا مبتلا کرده و جان هزاران زن را مي گيرد. دستگاه توليد مثل زنان شامل مهبل (واژن)، رحم، لوله هاي رحم و تخمدان هاست که اين اعضا در داخل لگن بين مثانه و انتهاي روده بزرگ قرار گرفته اند. تخمدان ها دو کار اصلي انجام مي دهند؛ توليد هورمون هاي زنانه استروژن و پروژسترون و تخمک گذاري.

ادامه نوشته

آنکولوژی

آنکولوژی

آنکولوژی (Oncology) از واژهٔ کهن یونانی آنکوس (ὄγκος) به معنی توده، حجم یا تومور و پسوند لوژی (λογία) به معنی مطالعه می‌باشد. این علم شاخه‌ای از رشتهٔ پزشکی می‌باشد که در مورد تومورها و سرطان مطالعه می‌کند. یک پزشک حرفه‌ای که در این رشته مطالعه می‌کند، آنکولوژیست نامیده می‌شود. آنکولوژی با موارد زیر سر و کار دارد:

تشخیص هر نوع سرطان در یک شخص

معالجه (شامل عمل جراحی، شیمی درمانی، رادیو درمانی و هرگونه اقدام پزشکی دیگر)

پیگیری وضعیت بیمار سرطانی بعد از مداوا

و ...

ادامه نوشته

آرتريت

آرتريت

آرتریت (به انگلیسی: Arthritis) به معنی التهاب مفصل است . این التهاب و درگیری می تواند عاملی عفونی داشته باشد مانند آرتریت عفونی توسط استافیلوکوک طلایی و تب حاد روماتیسمی (استرپتوکوک) یا عاملی مزمن مانند آرتروز . آرتریت غیر عفونی در آرتریت روماتوئید ( روماتیسم مفصلی) و نقرس ، آرتریت ری اکتیو و استئوآرتریت نیز دیده می شود. آرتریت می تواند یک مفصل یا همزمان چند مفصل (پلی آرتریت) را درگیر کند . آرتریت می تواند در یک مفصل عودکننده (راجعه) باشد یا مرتب از مفصلی به مفصل دیگری تغییر مکان دهد (مهاجر) . گاهی آرتریت صبحگاهی است یعنی صبح‌ها موقع بیدارشدن از خواب مفصل خشک و دردناک است. معمولا مفصل درگیر دردناک ، متورم و ملتهب است و محدودیت حرکتی دارد. در آرتریت اغلب سطح مفصلی و غضروف مفصلی درگیر هستند.

درمان

درمان آرتریت بستگی به عامل ایجاد کننده دارد. معمولاً ورزشهای استقامتی سبک ، فیزیوتراپی و رژیم غذایی غنی از کلسیم بخشی ازدرمان را تشکیل می دهند. برای ناراحتی خفیف، استفاده از داروهایی نظیر آسپیرین ممکن است کافی باشد. در موارد شدید برای کاهش التهاب مفصلی از داروهای ضدالتهابی غیراستروییدی ، گاهی‌تزریق کورتون به داخل مفاصل مبتلا و بندرت داروهای سرکوبگر دستگاه ایمنی نظیر متوترکسات ممکن است استفاده شود. برای تخفیف درد مفصلی از گرم کردن مفصل استفاده کنید. برای این منظور استفاده از آب داغ، جریان‌های گردابی، لامپ‌های گرمایی، امواج ماوراء صوت یا دیاترمی همگی مؤثرند.

ادامه نوشته